De Technische Universiteit Eindhoven wil sloppenwijken helpen innoveren. Maar wat is effectiever: Nederlandse high-tech of toch lokale low-tech? Over poep, plantjes en Hollandse volkstuinen in Braziliaanse sloppenwijken.

Hoe kan Hollandse technologie het leven in sloppenwijken verbeteren? Dit hield afgelopen week Nederlandse ngo's, ingenieurs en bedrijven bezig tijdens de conferentie Innovation for Development in Eindhoven.

Groeimarkt
Sinds 2009 wonen er wereldwijd meer mensen in een stad dan op het platteland. Een miljard van die stedelingen woont in een sloppenwijk. Het wordt dus steeds drukker in de stad.

Om het schrijnende leven in de sloppenwijken te verlichten presenteren bedrijven en ingenieurs tijdens de conferentie hun kennis en kunde. De beamer straalt kleurrijke beelden de zaal in van waterzuiveringinstallaties tot afvalrecycling en irrigatietechnieken. De ingenieurs en bedrijven zien tal van mogelijkheden Hollandse technologie in te zetten in het voordeel van de sloppenwijkbewoners.

Lilliane Abarca, een kleine maar pittige activiste uit Costa Rica, volgt de presentaties kritisch. Nederlandse technologie bedrijven zijn hulpvaardig, maar proberen ook simpelweg geld te verdienen in de groeimarkt die sloppenwijken ook zijn. Dat is prima vindt Abarca, wiens ngo Waste gespecialiseerd is in het verwerken van menselijke ontlasting tot energie en mest. Maar een in Nederland bedachte oplossing werkt volgens haar niet automatisch ook in het zuiden.

Islamitisch land
'Een geavanceerde rioolzuiveringsinstallatie is prachtig, maar na de installatie vertrekt het westerse bedrijf en wie gaat dan de installatie bedienen, wie doet het onderhoud?', vraagt de tengere Abarca zich af. 'Dan moeten we weer Duitsers, Nederlanders of Japanners invliegen om een schroef aan te draaien of moet je een smak geld betalen voor de reserveonderdelen.'

Ook zijn technologieën cultureel gevoelig, bijvoorbeeld een installatie die menselijke ontlasting verwerkt tot mest. 'Daar kun je niets mee in een islamitisch land waar men principieel geen voedsel eet dat bemest is met mensenpoep!'

De innovatieve ideeën zijn al in de sloppenwijk aanwezig verzekert Abarca, wiens ngo in 40 landen actief is. Met een triomfantelijke blik: 'Mijn grootvader vertelde ons dat we in een bakje moesten plassen om de urine vervolgens over de maïsplanten te gooien, en... het werkte!'

Het effect van urinebemesting op mais, van veel naar weinig

(c) Peter Morgan

Stadsmoestuinen
Marielle Dubbeling, een vriendelijk ogende en tegelijk krachtige vrouw, werkt al 15 jaar als 'stedelijk landbouwkundige' voor ngo ETC in Latijns-Amerikaanse sloppenwijken. Nood breekt wet én maakt creatief, zo merkte Dubbeling. 'Het gebrek aan ruimte maakt mensen efficient, de landbouwproductie per vierkante meter is verbazingwekkend hoog.'

Sloppenboeren 'vertuinbouwen' langs muren en hekken, op vensterbanken en daken, in jute zakken of in de hutjes zelf. Naar schatting kan met de stadsmoestuinen wereldwijd maar liefst een paar honderd miljoen mensen worden gevoed.

Maar als alle goede ideeën uit de sloppenwijk zelf komen, is westerse hulp dan wel nodig?

Mensenpoep
Liliane Abarca vindt van wel. 'In Nederland is geld voor onderzoek en daar kunnen wij in de sloppenwijken goed gebruik van maken, bijvoorbeeld onderzoek naar het gebruik van mensenpoep als mest zonder dat mensen er ziek van worden. Ook kan met Nederlands geld meer ruchtbaarheid worden gegeven aan lokale succesformules zodat deze ook op andere plaatsen in de wereld bekend worden.'

De pragmatische Dubbeling ziet westerse hulp vooral als ondersteuning. Haar organisatie bemiddelt, verstrekt kleine subsidies en adviseert sloppenboeren samen stukken grond te bewerken om zo de productiviteit te verhogen. 'Maar soms adviseer ik het Nederlandse volkstuintjes model, ieder z'n eigen stukje land.'

Luchtverfrisser
Garant staan voor leningen van beginnende stadsboeren is het belangrijkste, volgens Dubbeling. Zonder onderpand kunnen de boeren niets. 'Wij hebben met onze Braziliaanse partners een mobiel boerenbedrijfje laten bouwen, dat rijden we naar de bank als onderpand zodat een groepje van tien boeren een lening krijgt. Wanneer de boeren hun lening beginnen af te lossen en de bank is gerustgesteld, nemen we de hele handel weer mee en rijden we naar de volgende tien boeren.'

De boodschap aan 'innovator city' Eindhoven is helder: vooruitgang hoeft niet altijd high-tech te zijn, maar heeft soms meer van doen met slim omgaan met poep en plantjes. Misschien dat er in Eindhoven een luchtverfrisser uitgevonden kan worden?

Liliane Abarca van ngo Waste

(c) Wereldomroep