Het is een 'heugelijke dag' voor de familie van desaparecidos, personen die door toedoen van regeringen van de aardbodem zijn verdwenen. Dat zegt Ewoud Plate van Aim For Human Rights. Donderdag treedt een wereldwijd, bindend VN-verdrag in werking dat iedereen moet beschermen tegen 'gedwongen verdwijningen'.

Een gedwongen verdwijning is geen 'gewone' vermissing maar een doelbewuste daad van de regering van een land. Een persoon wordt, doorgaans om politieke redenen, zomaar opgepakt en opgesloten, en meestal daarna vermoord. De overheid zit hierachter maar ontkent de verdwijning of weigert de familie informatie te geven.

Dictaturen
De term 'gedwongen verdwijning' werd in de jaren zeventig voor het eerst gebruikt in toenmalige dictaturen als Chili, Uruguay en Argentinië. Alleen al onder het bewind van de Argentijnse junta verdwenen zeker negenduizend mensen. Het fenomeen bleef niet tot Latijns-Amerika beperkt. In meer dan tachtig landen komen gedwongen verdwijningen voor.

Familieleden en activisten uit Latijns-Amerika namen dertig jaar geleden het initiatief tot een wereldwijd, juridisch bindend verdrag. Het Internationaal Verdrag Inzake Bescherming Tegen Gedwongen Verdwijningen is te danken aan hun strijd, en die van hun lotgenoten over de hele wereld.

Ewoud Plate van mensenrechtenorganisatie Aim For Human Rights: 'Al vrij snel na de grote golven van verdwijningen in Chili, Uruguay en Argentinië, zagen zij in dat het internationaal recht en de internationale gemeenschap veel te weinig middelen hadden om te reageren. Toen ontstond de roep om een internationaal verdrag. Een Latijns-Amerikaanse verdrag was er al veel eerder, maar dit mondiale verdrag, dat heeft nog een hele poos geduurd.'

Latijns-Amerika
Julia Tamayo, hoofd Onderzoek en Beleid van Amnesty International Spanje, is ervan overtuigd dat de acties van maatschappelijke organisaties in Latijns-Amerika hebben geleid tot de totstandkoming van dit verdrag: 'Zonder enige twijfel: ja. Natuurlijk heeft het harde, voortdurende, aanhoudende werk dat de Latijns-Amerikaanse organisaties hebben volbracht zijn vruchten afgeworpen'.

Ratificatie
Het nieuwe internationale verdrag is nu door 21 landen geratificeerd. Nederland heeft dat nog niet gedaan, maar Plate verwacht dat dit 'binnen enkele maanden, misschien zelfs enkele weken' gebeurt.

De staten die het verdrag ratificeren, moeten onder meer de rechten van het slachtoffer waarborgen. Zij zijn verplicht in hun nationale wetgeving een omschrijving op te nemen van de misdaad 'gedwongen verdwijning.' Ook moeten preventieve maatregelen genomen worden om verdwijningen tegen te gaan.

Een comité van deskundigen gaat op de naleving toezien. Het kan staten bezoeken of opheldering eisen bij een verdwijning. Ook kunnen slachtoffers of hun familie bij het comité een aanklacht tegen een land indienen. Staten kunnen ook over elkaar klagen. Ze kunnen zelfs naar de secretaris-generaal van de Verenigde Naties stappen, die een zaak voor het Internationaal Strafhof kan brengen.

Voor de familieleden van al die duizenden desaparecidos is het nieuwe verdrag een mooi moment, al gaat hun verdriet natuurlijk nooit weg. Ewoud Plate: 'Het is een heugelijke dag voor de familie. Een gedwongen verdwijning is wat de familieleden hun hele leven met zich meedragen. Als je kunt zorgen dat je het fenomeen tegengaat, dan maakt dat de verdwijning van je familielid iets minder zinloos. Dus voor hen is het een heel mooie dag.'