De Taalwerkplaats
Heidi Aalbrecht en Pyter Wagenaar beheren samen tekst- en redactiebureau de Taalwerkplaats. Hun tekstbureau biedt ondersteuning bij alles wat met teksten heeft te maken, maar legt zich in het bijzonder toe op de begeleiding van auteurs en op het perfectioneren van teksten van schrijvers die zich niet (meer) honderd procent zeker voelen over hun Nederlands.
Heidi Aalbrecht schreef onder meer Schrijfstijl: de basis van een goede tekst en Pyter Wagenaar Voor de vorm: taalvraagbaak voor schrijvers.
Meer informatie: www.taalwerkplaats.nl. Of volg hen op Twitter voor taalweetjes en taaltips: @taalwerkplaats.
Veel managers doen werk waarvan niemand wist dat het nodig was. Dat trekt een zware wissel op hen, want zij moeten daarom extra hun best doen om onmisbaar te lijken.
De gemakkelijkste manier om dat te doen, is door de medewerkers te hypnotiseren met wollige taal. Met een voorspelbaar gevolg voor de toehoorders: waar hééft die persoon het nu toch over? Weet u dat ook niet? Lees dan deze korte handleiding managementspeak.
Waarom managementspeak?
Buiten het kantoor zou niemand het in zijn hoofd halen om managementkoeterwaals uit te kramen, maar op de werkvloer geeft het houvast. Hoe dat komt? Doordat manager geen vak is, maar een functie, een verzónnen functie zelfs. Dus zoekt de manager invulling, zodat het nog wat lijkt wat hij de hele dag doet.
En wat wil het geval? Hoe minder iets voorstelt, hoe meer (onbegrijpelijke, bij voorkeur Engelse) woorden en metaforen er nodig zijn om dat te verhullen. Je moet immers voor je omgeving – dat betekent, beste manager, 'naar je medewerkers toe' – natuurlijk doen voorkomen dat je 'iets concreets' doet en dus niet de hele dag achter je bureau naar een zwart scherm zit te staren. Al met al praten managers voordat ze het doorhebben een taaltje dat iedereen buiten de managementlaag verwerpelijk of onbegrijpelijk vindt.
De grote vraag is: waarom het dan toch doen? Het antwoord daarop is een typische managementkronkel: als je het níét doet, word je niet serieus genomen, want je kent het jargon niet eens. Dat is het adagium. Je moet dus laten zien (lees: practice what you preach) dat je heus wel van de hoed en de rand weet, en dus mee mag doen met de grote jongens. Wat te doen als eenvoudige ondergeschikte? Doorzie de methodes, systemen en clichés van de manager.
Gebruikt uw manager de kretologiemixer?
De kretologiemixer is het lievelingsinstrument van de manager: het helpt om onduidelijk te zijn zonder dat hij daarvoor over het vereiste vocabulaire hoeft te beschikken. Gebruik de mixer daarom andersom: begrijp je een zin niet? Probeer dan met dezelfde systematiek te ontcijferen hoe hij tot stand is gekomen om het nutteloze ervan in te zien.
Het is heel eenvoudig: verbind een willekeurig woord uit de eerste kolom met een woord uit de tweede en de derde kolom, en er ontstaat gegarandeerd een zin die imponeert en ondoorgrondelijk is.
| dynamisch | begeleiding | communicatiemethode |
| functioneel | benadering | managementtechniek |
| geïntegreerd | coördinatie | modelontwikkeling |
| multidisciplinair | ontwikkeling | organisatievorm |
| systematisch | prognose | strategiebepaling |
Met de mixer kunt u bijvoorbeeld deze nietszeggende zin maken:
- Met de geïntegreerde prognose van deze communicatiemethode kunnen we concrete oplossingen implementeren.
Onthoud dat de termen concrete oplossingen en implementeren in zo' n beetje iedere zin voorkomen voor het beste effect, dus die kunt u meteen al negeren. U kunt de kretologiemixer uitbreiden met elk woord dat je thuis nooit zou gebruiken. Altijd prijs. Altijd een oplossing.
Spreekt uw manager Nederengels?
Toegegeven, globalisering heeft invloed op de taal in het bedrijfsleven. Internationale contacten kiezen doorgaans voor het Engels als voertaal, en daardoor sijpelen veel Engelse woorden de taal op de werkvloer binnen. Reuze-interessant, vindt de manager, want het gebruik van die woorden geeft hem een internationale allure, en wekt bovendien de suggestie dat hij zich met verheven zaken bezighoudt waar men voor gestudeerd moet hebben om ze te doorgronden. Dat er ook begrijpelijke Nederlandse alternatieven zijn, wil er bij de meeste managers niet in. Een paar alledaagse voorbeelden; gebruik verder gewoon een woordenboek Engels-Nederlands om uw manager te begrijpen als hij Nederengels spreekt.
| Een manager zegt: | Maar bedoelt: |
| affordable loss | aanvaardbaar verlies |
| benchmark | vergelijking, ijkpunt, vergelijkingsmaatstaf, referentiepunt |
| best practice | beste werkwijze |
| commitment | betrokkenheid, steun, draagvlak, toewijding |
| corebusiness | kernactiviteit(en) |
| dealen met ~ | omgaan met ~ |
| estimate | schatting, raming, taxatie, berekening |
| focus | nadruk, aandacht, concentratie, brandpunt |
| impact | gevolg(en), invloed |
| incentive | prikkel, stimulans |
| input | commentaar, gegevens, inbreng |
| managen | leiden, beheren |
| output(gericht) | resultaat(gericht) |
| performance | prestatie, capaciteit |
| stakeholder | belanghebbende |
| support | ondersteuning |
| target | doel, doelstelling |
| to the point | ter zake |
| trigger | signaal |
| triggeren | oproepen, stimuleren |
Blinkt uw manager uit in vage taal?
Managers gaan graag in gesprek, bij voorkeur in een 'bilaatje', om een kader te schetsen (lees: praten om ergens afspraken over te maken). Ziet u wat daar gebeurt? Het ziektebeeld is vast 'helder': direct taalgebruik is fout, indirect is the way to go. Helaas is er voor dat laatste subtiliteit en een goede Nederlandse woordenschat nodig, en laat dat nu net niet het sterkste punt van de doorsneemanager zijn. Een paar voorbeelden van vaag woordgebruik, met wat duidelijker equivalenten ervan.
| Een manager zegt: |
Maar bedoelt: |
| aangeven | laten weten, tonen, vertellen |
| adresseren, een probleem ~ | aanpakken, er iets aan doen |
| communiceren, iets (naar iemand toe) ~ | meedelen, vertellen, duidelijk maken, laten weten |
| concreet | tastbaar (maar kan meestal genegeerd worden) |
| doorcommuniceren | doorgeven, vertellen, laten weten |
| genereren | maken, bereiken, tot gevolg hebben |
| implementeren | uit- of invoeren, toepassen, in de praktijk brengen |
| monitoren | uit- of invoeren, toepassen, in de praktijk brengen |
| monitoren | controleren, controle uitoefenen op |
| neerzetten | behalen, bereiken, (resultaat) boeken |
| oppakken, iets ~ | aan de slag gaan met ~ |
| sturen op | zich richten op |
| terugkoppelen aan, naar | voorleggen aan, bespreken met |
| uitnutten | benutten |
| verschil, het ~ maken | de doorslag geven, iets bijzonders tot stand brengen |
Kent u ook managementtaal of -gebruiken die u graag met anderen wilt delen? Geef dan hieronder aan wat u hebt gehoord aan metaforen, imponeertaal en lege woorden en zinnen; u kunt het verschil maken voor het boek De managementcode gekraakt dat eind van dit jaar in de markt wordt gezet.
E-mail deze pagina
Print deze pagina
"Opvoeden", met de betekenis "instructies geven". Zo neerbuigend! Brrr...
Jullie zijn de technici. Ik ben manager, ik faciliteer alleen maar.
Cloud. In de cloud werken. In de cloud printen. Waar zit jouw data? In de cloud.
Het is wel duidelijk wie er in onderstaande reacties manager zijn. Inderdaad geen vak maar een functie, en het lijkt tegenwoordig wel een pré dat de manager geen enkele inhoudelijke kennis heeft van hetgeen zijn medewerkers doen. Goed artikel!
Ja, ik ken er nog wel een paar:
"Iemand moet er nog even een klap op geven" (iemand moet een besluit nemen)
"Iemand moet er nog even overheen plassen" (iemand moet een besluit nemen)
"Een stukje service" (dienstverlening)
"De klant" (de collega die jouw dienst afneemt)
"We moeten een modus vinden om..." (we moeten een manier vinden waarmee...)
"Tik het even in" (registreer het even)
"Het is over verschillende schijven gegaan" (meerdere mensen hebben ernaar gekeken)
Er zit in mijn geheugen nog een hele zooi, maar die kan ik nu even niet reproduceren.
Groeten,
Marcel Bas.
Had altijd gedacht dat:
trigger = prikkel, impuls
sturen op = kiezen voor ... (als te beinvloeden variabele)
in de praktijk brengen = toepassen (ik bedoel dat in de praktijk brengen zelf vaagspraak is)
monitoren = volgen (niet controleren, want dat woord impliceert een oordeel)
doelstelling is zelf vaagspraak voor doel
resultaat boeken is afgezaagde beeldspraak voor een resultaat bereiken
genereren is ook gewoon voortbrengen
Het zou volgens mij een misvatting zijn dat 'managementspeak' louter terug te voeren is op imponeergedrag. Onzekerheid, de behoefte om bij de groep te behoren, verwarring, niet denken/voelen maar door emoties gedreven handelen enz. leiden tot taalverandering en ook tot jargon. Ook kan het blijken dat een bestaand Nederlands woord niet precies aanduidt wat wordt bedoeld. Het gebruik van een buitenlands equivalent kan dan een middel zijn om de nuancering duidelijk te maken. Dat dit laatste vaak mislukt, heeft u goed duidelijk gemaakt.
Natuurlijk altijd even het lied van Joop Visser: "Onze Jan is manager geworden" opzetten voordat je gaat schrijven. Ik heb zelf ook een hekel aan managers en de taal die ze gebruiken. Probleem is: je moet er mee werken, dus toch maar proberen te begrijpen. Irritant is vooral hun visie dat ze jou "aansturen". Ik zie managers het liefst als onderschikte van de medewerker die het werk moet doen.
Misschien kunnen we een zelfde soort stuk schrijven over 'developmenttaal'. Is ook heel erg, VN organisaties en andere donoren houden er erg van. Ik niet.
Sustainability, local ownership, equality, cross cutting issues from governance to gender, inclusive approaches, consultation mechanisms; ik schud het zo uit mijn mouw in rapporten en voorstellen, maar moe word ik er wel van!
Wij werken in het engels hier op ons Amerikaans kantoor... maar ook wij hebben een hekel aan business lingo, en als we elkaar betrappen op het gebruik van business-speak, dan moeten we een dollar in een emmer doen. Eerst op de dollar schrijven wat voor foute kreet je hebt gebruikt. De emmer zit nu al redelijk vol, maar we weten nog niet wat we er mee gaan doen :-)
Beetje achterhaald stuk, maar ik erger me vooral aan de opmerking dat 'manager' geen vak is. Misschien eerst eens in verdiepen voor je zo'n uitspraak doet? Tenzij je wilt overkomen als iemand die forse uitspraken doet over dingen waar hij of zij nauwelijks iets van afweet. Maar als we toch willen generaliseren: dat is wel typisch Nederlands natuurlijk.
Het verspreiden van papernotes (pepernoten of papieren noten?)
stakeholder requirements (benodigdheden om een biefstuk te bakken?)
Gateway-training
blended learning
En dit is nog maar het begin !
20 jaar geleden werkte ik voor een manager met grote plannen en een kleine geest die ons toen al om de oren sloeg met allerlei krom vertaalde anglicismen en germanismen. Toen wij in belgie waren en gevraagd werd of hij de steak(die hij overigens aanduidde als "stiek") "blauw" geserveerd wilde hebben kon hij hier echter niet mee uit de voeten. Het gebruik van de "nederlandse" taal door onze zuiderburen viel al niet mee. Het had natuurlijk "medium rare" - moeten heten - behoorlijk raar! :)
Hoewel ik wel een beetje taal purist benIk moet toegeven dat het Nederlands sowieso (!) al eeuwen wemelt van de leenwoorden en krom vertaalde woorden en uitdrukkingen. Leuk is dan dat niemand in Engeland de kreet "All-risk" kent en dat je je in het buitenland met je Nederengels (Dunglish) behoorlijk belachelijk maakt, zeker als je de woorden niet verstaanbaar kunt uitspreken (luister naar de meeste politici).
Een groot aantal Nederlanders thuis denkt Engels te kunnen spreken maar spreekt wellicht nog slechter Engels als prins Berhard Nederlands sprak. Dat is niet erg, maar beeld je dan niet in dat je het allemaal zo goed weet. Het excuus dat je woorden nou eenmaal niet goed kunt vertalen is doorgaans een fabeltje. Dat heeft weining met het Nederlands als taal te maken en alles met jouw Nederlands. Er zijn uitzonderingen, maar woorden als "concept" en "approach" zijn bijvoorbeeld uitstekend te vertalen.
Uitzondering is wellicht dan toch "managen". Ik wil dan ook een "baas" in plaats van een "manager", bazen werken doorgaand, managers "managen" en dat is inderdaad een niet te vertalen woord!
mbt taalpurisme:
...nog slechter Engels dan prins Berhard..
Erg aardig stuk.
Wat mij wel opvalt is dat het 'managerkoeterwaals' veel bondiger is. Immers kijk hoeveel woorden de schrijver nodig heeft om uit te leggen wat het woord betekent. Maar wellicht zijn de schrijvers geen managers?
Zou het kunnen zijn dat het gewoon efficientere woorden zijn? Vergeet ook niet dat management zoals we dat in NL kennen, en de meeste managementliteratuur in het geschreven Engels is.
Wellicht aardig is om het aantal engelse woorden in reclames te bekijken ook? Als al die bedrijven hun consumenten aanspreken met engelse woorden, kan het zijn dat alleen neerlandici and mensen verstoken van managers en reclame bovenstaande een issue vinden?
Waarom wordt hier gerefereerd aan 'Negerengels'? Een (verouderde) aanduiding van het Sranan Tongo?>
iets beter lezen: er staat Nederengels (met een d in plaats van een g), zeg maar een soort Engels dat alleen Nederlanders kunnen spreken
Blijft leuk om te herontdekken, maar de kretologiemixer circuleerde 15 of 20 jaar geleden al door ambtenarenland, en wie weet hoe lang dat toen al bezig was. Dus doe nou niet of hier iets nieuws gepresenteerd wordt. Dat is of flauw of getuigd van slecht vooronderzoek.
Voor wie er geen genoeg van kan krijgen, google op kretologiemixer en er komt nog veel meer kantoorhumor op het scherm.
Houdoe!
Blijft leuk dit, vind ik. Vooral om tegen managers aan te houden, qua stukje duiding naar het front toe.
Ik vind het goed geschreven.
Met vriendelijke groet,
Ed Nissink.
Hier staat ook een leuke verzameling:
http://www.taalkabaal.nl/managertaal.html
En nog een aanvulling: vergaderen en overleggen zijn tegenwoordig ook taboe-woorden, tenminste dat is mijn conclusie uit het feit dat veel mensen tegenwoordig zeggen dat ze "even gaan zitten" :-)
Een wijze les
Een man vliegt in een heteluchtballon boven het land en beseft dat hij verdwaald is. Hij ziet beneden een man lopen en daalt tot hij binnen gehoorafstand is. "Neem me niet kwalijk," roept hij. "Kunt u mij misschien helpen? Ik heb mijn vriend beloofd hem een half uur geleden ergens te ontmoeten, maar ik weet niet waar ik ben."
De man beneden antwoordt: "Ja. U bent in een hete luchtballon en zweeft ongeveer 10 meter boven de grond. U bevindt zich tussen de 40 en 42 graden noorderbreedte en tussen de 58 en 60 graden westerlengte."
"U bent zeker een systeembeheerder", zegt de man in de heteluchtballon.
"Inderdaad", zegt de ander, "maar hoe weet u dat?"
"Nou", zegt de man in de heteluchtballon, "alles wat u zegt is technisch gesproken juist, maar ik heb helemaal niets aan die informatie. En al met al ben ik nog steeds verdwaald.
De man op de grond zegt: "U bent zeker manager?"
"Dat klopt", zegt de man in de ballon, "maar hoe weet u dat?"
"Eenvoudig. U heeft geen idee waar u bent. U weet al helemaal niet waar u naar toe gaat. U heeft iets beloofd terwijl u geen idee heeft hoe u die belofte kunt waarmaken, en u verwacht dat ik uw probleem oplos. U verkeert nog steeds in dezelfde positie als voor wij elkaar ontmoetten, maar op de een of andere manier is het nu ineens mijn schuld."
tussen de 40 en 42 graden noorderbreedte en tussen de 58 en 60 graden westerlengtedit gebied ligt geheel in de Atlantische Oceaan, honderden kilometers van het dichtstbijzijnde land (oostkust van Noord-Amerika). Als we daar nou eens van maken: tussen de 51 en 53 graden noorderbreedte en tussen de 5 en 6 graden oosterlengte?
Dat doet aan de leukigheid verder natuurlijk niet af, en het herinnert me aan een andere gevleugelde uitspraak: de meeste managers zijn omhooggevallen door gebrek aan gewicht (vrij naar Archimedes)
Deze wijze les had ik al eerder gezien, maar het is altijd leuk om hem weer te lezen. In de versie die ik ken wordt in de laatste alinea nog een mooi element ingevoegd om de manager in de luchtballon te typeren, namelijk: 'een massa hete lucht heeft u gebracht waar u nu bent'.
Wat dacht je van: 'cascaderen'? Veel managers bij ons vragen om in een e-mail 'onderstaande te cascaderen' naar de lagere managers of naar de medewerkers, maar bedoelen gewoon: 'doorgeven'. Echt één van de meest belachelijke woorden die managers gebruiken!
Voeg aan 'cascaderen' maar het tegenovergestelde 'escaleren' toe. Dat wil zeggen dat je iets doorgeeft aan iemand die er meer van weet, of aan iemand die (hiërarchisch) boven je staat.
Grappig en al tig x eerder gedaan. Het afzeiken komt mij onnodig en kleingeestig over, in ieder geval te makkelijk.
Zijn leukere versies, deze voegt weinig toe.
ik heb al jaren Input on the Output van RNW
Ik zou 'uitrollen' nog aan het rijtje toe willen voegen.
Leuk stuk!
U praat over managementtaal, vind ik ook vreselijk, maar de pot verwijt de ketel als u schrijjft:"(...)u kunt het verschil maken(...)". Het woordenboek zou dat vroeger een verwerpelijk anglicisme noemen...
Een paar woorden waar ik behoorlijk allergisch voor ben:
duiden - uitleggen, inhoud geven, aantonen
paradigm shift - revolutie in wetenschap, ongelooflijk impactvolle ontwikkelingen
purpositioning - een positionering met en van betekenis
XYZ as a service - spreekt voor zich...toch?
En zo kan ik nog wel even doorgaan maar heb bedacht dat ik me beter kan focussen op mijn core business en mijn onderscheidend vermogen verder ga uitbouwen.
Succes met het boek!
Leuk stuk. Herkenbaar.
Best practice is meer dan beste werkwijze, het is er een die zich bewezen heeft in de praktijk. Sturen op is meer dan richten op, het heeft ook te maken met signalen en terugkoppeling (denk aan versterker 'feedback" etc.).
Zo zijn er meer engelse uitdrukkingen die exacter zijn dan mogelijke nederlandse vertalingen, of slechts eens engels woord behoeven waar er anders drie of meer nodig zijn. In geschreven taal is dat vaak nuttig en kan het zelfs de leesbaarheid bevorderen.
Hoe dan ook, de typering van 'manager is geen vak' is net zo dom als 'schrijven/dichten is geen kunst, maar niet meer dan een paar woorden op een rijtje zetten'. Het was ook overbodig als introductie van dit stukje, tenzij jullie foldertje/boekje (afzeikerig genoeg zo?) het moet hebben van populistische karikaturen.
Nieuwe reactie inzenden