Margaritha van Zuilen

Margaritha van Zuilen duikt voor de Wereldomroep in de oude doos van het Expatriate Archive Centre in Den Haag. Na een studie geschiedenis en een baan bij de KLM, woonde Margaritha van 2003 tot 2008 in Frankrijk vanwege het werk van haar man. Tegenwoordig is ze vrijwilliger bij het Expatriate Archive Centre.

Het archief werd in 1992 gestart door een aantal vrouwen van Shell-personeelsleden in het buitenland. Sinds 2008 opereert het zelfstandig. Het archief verzamelt, behoudt en promoot bronnen van de algemene sociale geschiedenis van het expatleven en wil ze toegankelijk maken.

Eef en Niek kregen aan het eind of vlak na de Tweede Wereldoorlog verkering. Niek werkte voor de KNMH in en buiten Nederland.  De verkering dreigde stuk te lopen. Complicerende factor was dat de communicatie per brief verliep. Margaritha van Zuilen van het Expat Archive reconstrueerde het verhaal van hun liefde.

Er was eens
Niek (1927-2005) en Eef (1928-1986) leerden elkaar in de oorlog of pal erna leren kennen. Niek werkt voor de KNMH (Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Havenwerken). Ze krijgen verkering, maar helemaal soepeltjes loopt het niet. Met name Eef heeft zo haar twijfels en besluit het op een kwade dag uit te maken. Zij schrijft Niek een brief waarin ze zegt dat ze nog eens goed heeft nagedacht.

Maar, heus zoals het geweest is kan het niet meer worden. Daarvoor geef ik niet genoeg meer om je. Ik hou alleen als goede vriend van je. Met Herman is het ook slechts vriendschap. Zoals ik je gisteren al gezegd heb, wil ik nog wel als vriend met je omgaan, maar verder ook niets. Als je dat niet wilt, kan ik dat begrijpen. Nu Niek het allerbeste toegewenst.

Doe wat je hart je ingeeft
Niek schrikt zich rot van haar brief en trekt het boetekleed aan.

Ik heb je in de afgelopen maanden zo gemeen behandeld, heb je afgesnauwd, je als voetveeg gebruikt. Je zult me wel moeten haten! Terwijl jij altijd alles voor me deed en me hielp, dorst ik tegen je tegen zeggen dat je geduld met me moest hebben! Ik vraag je vergeving!

Hij laat haar beslissen; als ze met Herman verder wil, die een veel fijnere knul is dan ik ben, kan hij dat begrijpen, maar het doet hem wel pijn. Maar wie is deze Herman en wat was zijn relatie met Eef? Vormde hij een serieuze bedreiging voor Niek? Het valt niet meer te achterhalen.
Niek sluit zijn brief als volgt af: Eef , doe wat je hart je ingeeft, God helpe je!

Prins op het witte paard?
Na het lezen van hun brieven was ik benieuwd wat Eefs hart haar had ingegeven. Voor wie zou ze gekozen hebben? Had deze liefdesgeschiedenis een happy end gekregen?

Welke keuze Eef maakte, blijkt uit het volgende stukje uit een brief van Niek:

Ik ben goed aangekomen met een pesthumeur, dat nu helemaal geheel opgeklaard is! Ik weet nu dat het naar menselijke berekening onmogelijk is, dat er iets gebeuren kan Lieveling we hebben een les gehad en laten we hem ter harte nemen. Enfin, donderdag praten we er wel over.

In het voorjaar van 1947 schrijft Niek, duidelijk tot over zijn oren verliefd op Eef, haar zulke gepassioneerde liefdesbrieven, dat je bijna rode oortjes krijgt van het lezen.

Mijn eigen lieveling,

O, Puckje wat mis ik je!
Nu ik zover van je weg ben, is het nog veel erger! Ik wou dat je maar heel even kon zien, je in mijn armen houden, schat!
Wat een goddelijke avond was het gisteren. Je weet niet wat je me gegeven hebt, meisje. Laten we ons geluk vasthouden, allebei! En laten we erom bidden.
Ik heb vanmorgen in de trein aan Jaap verteld hoe het tussen ons staat. Hij moet dat weten. Hij heeft het reusachtig opgevat, en hoopte voor ons tweeen dat het goed zou gaan. Ik heb gezegd dat ik het zo beroerd voor hem vond, maar hij zei dat het van hem al over was en dat we ons niet aan hem moesten storen. Een reuze vent!

Femme fatale
Alweer een kaper op de kust? Wie is Jaap? Eef moet wel een soort femme fatale geweest zijn, zoveel mannen als er achter haar aan zitten!

Veel blijft onduidelijk, maar dat het nu goed zit tussen Niek en Eef, daar is geen twijfel over mogelijk! Hij heeft het nog wel over de periode dat het even uit was:

Was het maar eerder zo geweest tussen ons; we hadden er fijn van kunnen profiteren. Maar we gaan een mooie tijd tegemoet!

Zwemmen en vrijen
Eefs brieven hebben we niet in ons archief, maar dat ze wel schreef, blijkt uit de brieven van Niek. Hij is duidelijk helemaal weg van haar.

Je was ook zo lief maandagnacht. Zo lieveling, zo vind ik je geweldig. Dat wil niet zeggen dat ik anders ook niet van je houd hoor! Integendeel. Ik hoop zo van harte dat het goed blijft tussen ons. Het is nu al fijn en we gaan pas weer met elkaar, wat zal het straks niet worden? Denk eens in, samen wandelen, fietsen, zwemmen en ....vrijen!
Foei, zegt je fijn besnaarde geest: wat een weurd! Zeg dan liever minnekozen!
Maar hoe je het ook noemt, het feit is hetzelfde

Niek is kennelijk een enorme romanticus en stuurt bestaande gedichtjes aan Eef, zoals het volgende gedichtje:

Winterwandeling
Het grootste geluk mijn kind
Bestaat uit simpelheden
En wat men simpel vindt
Zijn dikwijls kostbaarheden

Een mooie winterdag
Een wandeling door de heide
En dan jouw lieve lach
Na weer een week van scheiden

Men maakt zich vaak zo druk
Om geld of andre reden
Maar liefste, het gluk
Zie ik in simpelheden
K.G. Bakker

En ze leefden nog lang en gelukkig
Eef en Niek trouwen in december 1950; op de trouwkaart staat dat er gelegenheid is om tevens afscheid te nemen van de bruidegom. Hij vertrok de dag na de bruilogt naar Turkije, waar hij zou gaan werken voor de KNMH. Niet lang erna zou Eef volgen, om daar samen met Niek een bestaan op te bouwen. De foto's uit die tijd laten twee dolverliefde, gelukkige mensen zien.

Eef en Niek zijn 6 jaar in Turkije gebleven. Tijdens deze periode werden hun twee kinderen geboren; hun dochter in Nederland en hun zoon in Turkije. Na Turkije woonden ze nog 2 jaar in Noorwegen en 6 jaar in Libië, om daarna terug te keren naar Nederland. Eef werkte niet tijdens haar expatleven, haar leven stond in het teken van de kinderen. Zij gaf ze zelf les via het IVIO (Instituut voor Individuele Ontwikkelling).

Eef en Niek blijven bij elkaar tot de dood hen in 1986 scheidde.

Liefdesbrieven
Het heeft iets voyeuristisch om zulke intieme brieven te lezen, ook al zijn ze lang geleden geschreven, en zijn de hoofdpersonenen al overleden.

In deze tijd van snelle communicatie zullen zulke brieven niet meer geschreven worden. Alles wordt via sms, ping, app, Skype of Facebook gezegd. Jammer voor de archieven, want weinig blijft bewaard.

Toch ligt de tijd van liefdesbrieven nog niet zo heel lang achter ons. Zo had ik zelf begin jaren 90 een tijdje een vriendje dat in Afrika zat. Ik deed zelf in Spanje onderzoek voor mijn afstudeerscriptie en wij schreven elkaar erg veel brieven, die er dan 3 weken over deden om aan te komen, of zelfs helemaal niet aankwamen! En natuurlijk, dat zul je altijd zien, de belangrijkste brief raakte zoek.

Wat dat betreft heeft de huidige tijd zeker voordelen; mail raakt niet snel zoek! En doet er ook geen 3 weken over! Maar daarmee is ook spanning en romantiek verloren gegaan.

Meer artikelen lezen voor en door Nederlanders in het buitenland? Neem een gratis abonnement op het WereldExpat Magazine!