De toekomst van Nederland moet duurzaam zijn, hoor je overal. Maar erg vlotten met die goede voornemens doet het nog niet. In dit tweeluik kijkt Egbert Hermsen naar de kansen én de beperkingen. Deel 2: de weg naar duurzaamheid gaat over kolen, niet over rozen.

'Wij zien de toekomst als een multi-fuel toekomst', zegt Ton Duijn, manager van de nieuwe Magnum-elektriciteitscentrale die Nuon in de Eemshaven bouwt. 'Multi-fuel' wil zeggen dat er niet alleen meer op aardgas wordt gestookt, maar ook op biomassa en op kolen. Efficiënt en toch duurzaam, stelt Nuon.

Het is de laatste zaterdag in oktober. De poorten van het bouwterrein aan de Eemshaven gaan open om het publiek een voorproefje te geven van waar vanaf 2011 zo'n 2 miljoen huishoudens hun energie vandaan zullen halen. Bezoekers staan in de rij voor het gratis informatiepakket, inclusief rugzakje en Nuon-regenjas.

Greenpeace
'Heel indrukwekkend en technisch', zegt een man van een jaar of vijftig. Zijn vrouw is minder lovend: 'ik wou dat ze meer doorgingen op groene stroom.' In een hoek van het parkeerterrein vallen ondertussen twee riksja-achtige fietsen op, met daarop een soort mini-caravans gemonteerd: Greenpeace.

'We toeren deze maand door heel Noord-Nederland om mensen te informeren over de kolencentrales in de Eemshaven', zegt Jelmer Uitentuis van Greenpeace. Centrales, meervoud. Want naast het terrein van Nuon is ook rivaal RWE-Essent bezig een energiecentrale te bouwen, volgens een soortgelijke formule.

Onvermijdelijk
Het gaat Greenpeace om het kolengedeelte. Nuon zegt dat door de kolen te vergassen, er bijna geen vervuiling vrijkomt en dat de CO2 makkelijk en schoon kan worden opgeslagen. Daar is Uitentuis het niet mee eens. 'Als ze hun groene gezicht willen laten zien, moeten ze dat vooral schrappen.'

Maar Wouter van Dieren, directeur van het Instituut voor Milieu-  en Systeemanalyse (IMSA), zegt dat steenkool in de overgang naar nieuwe energiebronnen 'onvermijdelijk' is. Alleen windenergie en/of biomassa gebruiken zou namelijk onbetaalbaar zijn. En er is meer steenkool beschikbaar dan gas of olie.

Verdubbeling
Toch is ook hij kritisch. 'De centrales zijn in principe al verouderd op het moment dat ze in bedrijf worden gesteld', zegt hij. Het probleem is de nog altijd snel toenemende energiebehoefte. Daartegen waarschuwde in de jaren '70 al de Club van Rome, een groep wetenschappers waartoe ook Van Dieren behoort.

'De vraag naar energie zal om de paar jaar verdubbelen. En dan niet van: volgend jaar hebben we wat meer energie nodig. Nee, het is van 2,4, 8, 16, 32, 64. Het gaat dus razendsnel en niemand heeft het op zijn netvlies.' Alleen al daarom kunnen alternatieve energievormen volgens hem nooit toereikend zijn.

Energiebesparing
Maar geheel in de lijn met de strijd die hij sinds eind jaren '60 voert voor een beter milieubeleid, wil Van Dieren niet bij de pakken neerzitten. 'Om te beginnen moet je een gigantisch energiebesparingsprogramma op poten zetten, zodat je verhindert dat de vraag verder explodeert.'

Dan pas heeft het volgens hem zin om de centrales zo schoon mogelijk te maken. Anders is dat te duur en te ingewikkeld. 'Het is dus nog een hele vechtpartij om de vraag, de besparingen, de investeringen, de CO2, het klimaat, om dat allemaal behoorlijk in de klauwen te krijgen.

Kolossaal
Ondertussen hebben twee Groningers bij de uitgang van het terrein maar een woord voor hun excursie: 'kolossaal'. Op de vraag of je niet beter energie kan besparen, zegt de oudste: 'Ik zag hier ook zo'n mooie elektrische auto. Zolang er nog zoveel vraag is wordt dat gewoon gebouwd. Ondanks het milieugebeuren.'