Bij zijn aantreden in 2010 als minister van Buitenlandse Zaken gooide VVD’er Uri Rosenthal maar eens een flinke steen in de vijver. Het buitenlandbeleid van Nederland zou voortaan in het teken staan van economische belangen. Het Corps Diplomatique moest vooral aanwezig zijn in die delen van de wereld waar iets te verdienen valt. Hoe beoordelen betrokkenen het buitenlandbeleid van de afgelopen twee jaar?

Hoogleraar diplomatie Jan Melissen, verbonden aan het instituut Clingendael, vindt dat het vooral bij mooie woorden is gebleven: 'Rosenthal heeft veel gepraat over de bijdrage die de diplomatie kan leveren voor de BV Nederland door zich te richten op het leggen van contacten die voor het bedrijfsleven belangrijk zijn', zegt Melissen. Maar hoe diplomaten dat in de praktijk moesten invullen, bleef onduidelijk, vindt de wetenschapper. ‘Het ontbrak aan een helder verhaal over wat Den Haag op dit vlak van het internationale postennetwerk verwacht.’

Rustiek tijdverdrijf
Rosenthal werd in zijn beginperiode verweten dat hij zijn eigen ambtenaren tegen zich in het harnas joeg door zijn eigengereide houding. Melissen onderschrijft dat: ‘Dat hij het nodig vond bij zijn aantreden de internationale diplomatie weg te zetten als 'rustiek tijdverdrijf', heeft de motivatie bij Buitenlandse Zaken geen goed gedaan. De diplomaten werken de laatste jaren toch al in een weinig stimulerende omgeving. Nederland is hopeloos in zichzelf gekeerd en Europa heeft het moeilijk.'

Amnesty
De vrees bestond dat de nadruk op economische belangen ten koste zou gaan van de aandacht voor de mensenrechten. Maar Amnesty Nederland is helemaal niet ontevreden over de prestaties van Rosenthal op dat vlak. ‘In een interview met de Volkskrant zette Rosenthal zijn speerpunten uiteen. Op één kwam veiligheid, daarna economische belangen, en als derde pas mensenrechten’, herinnert woordvoerder Ruud Bosgraaf zich. ‘We hebben toen aan de bel getrokken, waarop Rosenthal zei dat hij heus ook wel oog zou hebben voor mensenrechten.’

Dat heeft de minister ook wel waargemaakt, vindt Bosgraaf: ‘In de zaak rond Joelia Timosjenko heeft hij zich bijvoorbeeld goed laten horen. Rosenthal profileerde zich wat minder op de mensenrechten dan zijn voorganger Maxime Verhagen, maar hij heeft de zaken toch ook niet laten varen.’

Tandje erbij
Dat neemt niet weg dat er wat Amnesty betreft nog wel een tandje bij kan. ‘Het gaat er niet zo zeer om wat Rosenthal zegt; het gaat er vooral om wat hij niet zegt. Over mensenrechtenschendingen door Israël heeft hij zich niet of nauwelijks uitgelaten. Al moet ik er wel bij zeggen dat dat de afgelopen veertig jaar bij al zijn voorgangers wel min of meer het geval was. Kritiek leveren op bevriende landen, blijkt toch altijd wat moeilijker.’

Amnesty heeft niet de illusie dat die wetmatigheid snel verandert, maar hoopt wel dat een volgende minister wat minder eenzijdig te werk gaat. ‘Zeker tegen landen als Saudi-Arabië en Bahrein, maar hopelijk ook tegen China en Rusland, mag een minister zich best wat kritischer opstellen.’

Bedrijfsvriendelijk
Waar Rosenthal Amnesty na aanvankelijke scepsis dus al met al nog meeviel, is het beeld in het bedrijfsleven opvallend genoeg precies andersom. Er zou bij het aantreden van een centrumrechtse regering een ondernemersvriendelijke wind door Den Haag gaan waaien, maar Joost van Dam van de Nederlandse Export Combinatie heeft er weinig van gemerkt. ‘Als er al iemand profiteert van de economische diplomatie zijn dat de grote multinationals; het Midden- en Kleinbedrijf krijgt onder dit kabinet minder ondersteuning. Die grote bedrijven halen natuurlijk ook wel banen naar Nederland, maar het MKB, de banenmotor van Nederland, staat in de kou.’

Fenedex, de koepelorganisatie van de im- en exportbranche is ook licht teleurgesteld. Vooral het aantal handelsmissies had groter gekund, zegt de organisatie.

Geen schoothondje
Minister Rosenthal blikt zelf vrij tevreden terug op zijn bewindsperiode, zei hij deze week tijdens een bijeenkomst in het Haagse perscentrum Nieuwspoort. Volgens de minister heeft hij in een wereld moeten opereren die ‘veel grilliger' is geworden. ‘Maar daarin weet nu wel iedereen waarvoor ons land staat’, stelde Rosenthal. We lopen niet meer als een schoothondje achter anderen aan. Op het internationale toneel komen we nu met ad hoc-coalities aan onze trekken, voegde hij eraan toe.

Rosenthal - die zei graag terug te willen keren als minister van Buitenlandse Zaken - zei dat de reputatie van het land niet achteruit is gegaan. ‘We zijn een graag gezien land in het buitenland en worden internationaal serieus genomen als gesprekspartner. Er wordt naar Nederland geluisterd omdat men weet dat Nederland duidelijk voor zijn zaak staat.'