De Nederlandse dialecten lijken steeds meer op het Nederlands, maar verdwijnen voorlopig niet. Dat concludeert het Meertens Instituut voor Nederlandse taal en cultuur. Zaterdag organiseerde de stichting Nederlandse dialecten de 11e Nederlandse dialectendag.

'Het aantal mensen dat een dialect spreekt neemt wel af', vertelt Wilbert Heeringa van het Meertens Instituut. Hij heeft de afgelopen 4 jaar onderzoek gedaan naar de dialecten in Nederland en de manier waarop deze zich ontwikkelen.

Heeringa vond het niet eenvoudig om mensen te vinden die een bepaald dialect spreken. 'Ik ben voor onderzoek in 80 plaatsen in Nederland geweest. Het is geen enkel probleem om ouderen te treffen die het dialect van een bepaalde plaats spreken, maar vaak is het bijzonder moeilijk om ook jongeren te vinden.'

Vernederlandsing
De verschillen tussen de dialecten en het Nederlands worden steeds kleiner, legt Heeringa uit. 'Je ziet dat dialecten verkleuren en vernederlandsen. Vooral de woordkeuze verandert sterk. Mensen gebruiken niet meer de oude dialectwoorden, maar ruilen deze in voor Nederlandse woorden.'

'Zo is in het Gronings het oorspronkelijke woord voor schaatsen scheuveln. Maar jongeren pakken in zo'n geval het Nederlandse woord schaatsen en kleuren dat Gronings. Zo kom je uit op schoatsen', aldus Heeringa. 'Dit proces zie je heel veel bij de Nederlandse dialecten.'

Regiolecten
Heeringa legt uit dat de dialecten steeds meer samensmelten tot zogenaamde regiolecten. 'Het aantal dialecten vermindert niet heel snel op dit moment, maar de grenzen vervagen wel enigszins. Je kunt echter niet zeggen dat het Gronings en Drents versmolten zijn tot één dialect. Die verschillen kun je nog duidelijk horen.'

De oorzaak voor de versmelting van de dialecten onderling en met het Nederlands ligt bij de globalisering, vertelt Heeringa. 'Vroeger leefde elk dorpje op zich. Het was al heel wat als je lopend naar een ander dorp ging. De mensen leefden meer geïsoleerd. Er bestonden geen massamedia en mensen waren minder mobiel.'

Dialecten in het buitenland
Deze mobiliteit zorgt er wel voor dat Nederlandse expats en emigranten hun dialect overal mee naartoe nemen, zo blijkt uit de reacties op Facebook op de vraag of expats en emigranten wel eens dialect spreken in het buitenland. Degenen die reageerden, beheersen wel een dialect, maar spreken het niet al te vaak meer.

'Ik spreek Utrechts, maar sinds ik in het buitenland woon, is mijn dialect steeds slechter geworden', vertelt Rob. Er moet ook maar net iemand in de buurt wonen die hetzelfde dialect spreekt als jij. En zelfs dan ben je er nog niet: 'Ik spreek altijd Limburgs met mijn man. Maar als ik met andere Limburgers in het buitenland praat, krijg ik bijna geen Limburgs over mijn lippen', schrijft Marielle vanuit Japan op Facebook.

Conserveren
Heeringa legt uit dat het kan voorkomen dat Nederlanders hun dialect meenemen naar het buitenland en dat dit dialect 'geconserveerd' raakt, omdat Nederlanders een dialect alleen met hun partner en kinderen spreken. Maar de communicatiemiddelen zorgen ervoor dat de meesten regelmatig met vrienden en familie spreken, waardoor de dialecten ook in het buitenland niet meer zo geïsoleerd raken als voorheen.

Door de communicatiemiddelen en mobiliteit wordt ook de relevantie om een dialect te leren minder, legt Heeringa uit. 'Omdat je met het Nederlands of een andere taal veel verder kunt komen.' Zeker in het buitenland begin je natuurlijk weinig met een dialect, behalve dat het deel uitmaakt van je identiteit.

Verdwijnen?
Toch zijn de dialecten nog lang niet verdwenen. 'Het staat wel onomstotelijk vast dat de dialecten steeds Nederlandser worden', concludeert Heeringa. 'En het zal ook nog lang zo blijven dat als mensen Nederlands spreken, je daaraan kunt horen waar ze vandaan komen.'

Op de website van het Meertens Instituut vind je geluidsopnamen van Nederlandse dialecten. Het instituut heeft sinds de jaren 50 in en buiten Nederland opnamen gemaakt.