Demjanjuk proces

Op 30 november 2009 begon in München het proces tegen John Demjanjuk (90). Hij zou tijdens de Tweede Wereldoorlog bewaker zijn geweest in het vernietigingskamp Sobibor.

Demjanjuk werd ervan beschuldigd medeplichtig te zijn aan de dood van bijna 30.000 Nederlandse joden die daarheen gedeporteerd werden vanuit het concentratiekamp Westerbork. In totaal werden 170.000 joden vermoord in Sobibor.

In Sobibor werden ook de ouders van Rob Fransman vermoord. Samen met 19 andere Nederlandse nabestaanden was Fransman Nebenkläger, of mede-aanklager bij het proces tegen Demjanjuk.

Voor de Wereldomroep hield hij een persoonlijk dagboek bij over het verloop van het proces in München. In mei 2011 werd Demjanjuk veroordeeld, maar hij mocht zijn hoger beroep in vrijheid afwachten. Demjanjuk overleed in maart 2012.

Rob Fransmans weblog:
www.robfransman.nl

Toen ik me als Nebenkläger aanmeldde deed ik dat zonder me al te zeer te verdiepen in mijn eigen beweegredenen. “Het is mogelijk, het is wenselijk, laat ik het maar doen, ” redeneerde ik koeltjes.

Nu, enkele dagen voordat het Demjanjuk-proces in München begint, merk ik toch dat ik er steeds meer emotioneel bij betrokken raak. Vaker dan ik van te voren had gedacht houdt het proces me uit de slaap. Dan sta ik maar op, blader de aanklacht nogmaals door of pak 'Ondergang van Presser' voor het eerst sinds jaren weer eens uit de kast.

Op het internet speur ik naar foto’s van de vernietigingskampen. De beelden van de daderbeesten haal ik naar mijn eigen computer en ik vergroot hun koppen. Daar kan ik lang kijken. Moordenaars zou je moeten herkennen maar dat is niet zo, er is niets bijzonders aan te zien. De banaliteit van het kwaad noemde Hanna Arendt dat vijftig jaar geleden.

Over het komende proces valt nog niet zoveel te vertellen. Het wordt een monsterproces in beide betekenissen van het woord. De mediabelangstelling voor het proces is overweldigend. Zo krijgen wij zeventigers alsnog onze Fifteen Minutes of Fame. Dat is noodzakelijk en logisch maar niet altijd even prettig, de meesten van ons hadden die aandacht graag eerder en voor een andere aangelegenheid gehad. Gelukkig heeft de stichting Sobibor er voor gezorgd dat we goed voorbereid naar München kunnen afreizen.

De openbare aanklager laat totdat het proces begint het achterste van zijn tong niet zien. Ik geloof dat de aanklacht pas op de eerste dag van het proces wordt voorgelezen en niet eerder bekend mag worden. De Nebenklägers kennen de aanklacht natuurlijk wel. Logisch, wij klagen aan! Het zijn maar liefst 86 A4tjes. Die heb ik gelezen en nog eens gelezen.

Ik dacht dat ik veel wist over de Sjoa. Nog lang niet alles, zo bleek het. Nebenklägers mogen als zij dat willen zelf het woord voeren of kunnen dat door hun advocaat laten doen. Toch denk ik niet dat er van dat recht veel gebruik zal worden gemaakt. Veeleer hopen wij dat onze simpele aanwezigheid de aanklager helpt in zijn bewijsvoering.

Ook de verdediging van Demjanjuk is uiteraard hard aan het werk geweest. Toch hoor je van die kant tot nu toe opmerkelijk weinig. Ik verwacht dat ze zullen aanvoeren dat de man te oud en te ziek is om voor de rechtbank te staan, dat hij nooit in Sobibor is geweest en zelfs als hij er wel was: Wat dan nog? Andere oorlogsmisdadigers zijn toch ook ongestoord in Duitsland of Argentinië oud geworden? Ja, inderdaad, dat is maar al te waar maar gelukkig kan de Duitse justitie op de valreep die schande een heel klein beetje goed maken.

Demjanjuk zal ongetwijfeld kwijlend en steunend, hangend in een rolstoel in de rechtbank verschijnen. Op recente filmopnamen, gemaakt net voordat hij uit Amerika werd gezet, zien we hem echter wanneer hij zich onbespied waant. De man is buitengewoon vitaal voor een 89-jarige. Vorige week bevestigde een team van artsen nogmaals dat hij gezond genoeg is om terecht te kunnen staan. Echter wel met de beperking dat er na drie dagen van twee anderhalf uur durende zittingen een periode van twee weken rust wordt ingelast.

Volgende week woensdag wordt het proces dus verdaagd tot 21 december. Na twee dagen in december volgt een verdaging tot midden januari, enzovoorts. De Nebenklägers gaan na de eerste drie dagen naar huis. Of enkelen van ons tijdens het proces nog eens in München moeten verschijnen weten we nog niet.

Demjanjuk zal in de rechtbank niet spreken. Dat doen zijn twee advocaten voor hem. Demjanjuk’s advocaten zijn hem niet door de rechtbank toegewezen. Door wie zijn juridische bijstand dan wel wordt betaald is niet bekend gemaakt. Ik moet toch aannemen dat het advocatenteam niet Pro Deo werkt en dat de kosten van al die jaren juridische bijstand in de miljoenen moet lopen. Het zou heel interessant zijn om te weten wie dat allemaal betaalt.

• foto via Flickr: Jurek D.