De Wereldomroep laat prominente Nederlanders aan het woord over hun vakgebied, Nederland en de actualiteit. In het veertiende deel van de serie Rob Wijnberg, filosoof en publicist over de vrijheid van meningsuiting. 'Je mag alleen iemand het zwijgen opleggen als hij of zij het spreken van een ander belemmert.'

Rob Wijnberg (1982) vindt dat we niet aan de vrijheid van meningsuiting mogen tornen. Het is volgens de filosoof de belangrijkste waarde die een samenleving heeft. 'Simpelweg omdat de vrijheid van meningsuiting alle andere waarden die we hebben mogelijk maakt. Voor het hebben van een idee van goed en kwaad heb je vrijheid van meningsuiting nodig.' En die vrijheid is volgens Wijnberg gigantisch groot in Nederland. 'Groter dan in 99 procent van de landen in de wereld.' 

Toch staat dit onderwerp de laatste tijd in Nederland ter discussie. Eerst was er minister Hirsch Ballin (Justitie) die de wet op godslastering wil vervangen en uitbreiden naar alle overtuigingen. Het gaat over een bepaling die verbiedt om mensen te beledigen vanwege ras, seksuele geaardheid of godsdienst. 'De regel is dan niet langer alleen van toepassing op religieuze groepen of het beledigen van God (...), maar het gaat om belediging in het algemeen.' 

Vervolgens bepaalde het Amsterdamse gerechtshof dat PVV-leider Wilders vervolgd moet worden voor het zaaien van haat vanwege uitlatingen in zijn anti-Koranfilm Fitna en uitspraken die hij deed over moslims tijdens interviews. 'Verassend en onbegrijpelijk', vindt Wijnberg de uitspraak van het hof. 'Hoe logisch dat ook lijkt. Juridisch is het niet in de haak.'

Onbegrijpelijk
Wijnberg vindt het onbegrijpelijk omdat het OM een paar maanden eerder oordeelde dat vervolging niet haalbaar is. Hij ziet ook geen directe aanleiding waarom de eerdere uitspraak van de rechter 'overruled' moest worden. 'Ze graven op wat al begraven is. Niemand praat nog over de film Fitna.' 

Juridisch is het verzoek om Wilders te vervolgen moeilijk vol te houden, zegt Wijnberg. 'Er is sprake van discriminatie als het gaat om ongelijke behandeling van niet gekozen eigenschappen. Vrijheid van meningsuiting zou daar niet onder moeten vallen', zegt Wijnberg. 'Mijn grootste bezwaar is - en dat is meer een filosofisch bezwaar - dat het mogelijk moet zijn om kwetsende en grievende dingen te zeggen.' 

Het mag volgens Wijnberg niet zo zijn dat iemand op grond van gevoelens van 'hij bevalt me niet' een ander het zwijgen oplegt. Goed en kwaad ter discussie stellen, daar draait het volgens hem om. Hij noemt het: 't recht om te twijfelen aan andermans opvattingen. 'Daar waar het recht om te twijfelen teniet wordt gedaan, niet mogelijk is, daar ligt de grens.' Doodsbedreigingen maken de discussie onmogelijk. Net zo goed als bommeldingen. 'Spreken moet mogelijk zijn.' Beledigingen horen er volgens hem bij.

Subjectief
Of een uitspraak grievend is, is bovendien subjectief. Dus ook een rechter kan geen objectief oordeel vellen, zegt de filosoof. 'Het zou kunnen betekenen dat je niemand meer mag bekritiseren. Het gaat ook om het recht om te mogen twijfelen. Ook aan andermans opvattingen.' 

Discriminatie zou volgens Wijnberg moeten worden beperkt tot het domein van de handeling. Als je niet wordt aangenomen voor een nieuwe baan of een disco niet in mag op grond van discriminerende redenen. 'Dat is een ander domein dan het gesproken woord.' 

Is Nederland aan het opschuiven richting Europa, waar de regels strenger zijn als het gaat om de vrijheid van meningsuiting? In onze buurlanden zoals Frankrijk zijn de regels strikter. 'We kruipen naar Europa toe', meent Wijnberg. Ook al blijft hij hoopvol. 'Tot nu toe hebben rechters bijna altijd de vrijheid van meningsuiting verkozen. De Nederlandse cartoonist Gregorius Nekschot werd weliswaar vorig jaar gearresteerd (omdat zijn cartoons beledigend en discriminerend zouden zijn voor moslims, red.) En minister Hirsch Ballin zei dat hij die arrestatie terecht vond. Maar hij is gewoon weer vrijgelaten.'

Kortstondige overwinning
De uitspraak van het hof over Wilders ziet Wijnberg in ieder geval niet als een goede stap. Hij noemt het een kortstondige overwinning voor degenen die Wilders hebben aangeklaagd. 'De advocaat Gerard Sprong noemde het een geweldige dag voor moslims. Nou dat lijkt me niet. Het verlamt de discussie over de islam. En het vijzelt ook het imago van westerse moslims in Nederland niet op. Zij worden straks verantwoordelijk gehouden voor de inperking van een waarde die wij zo hoog achten.'