De rechter in Amsterdam heeft het olieconcern Trafigura een miljoen euro boete opgelegd voor het uitvoeren van gevaarlijk scheepsafval naar Ivoorkust. Volgens de rechter had Trafigura het afval nooit naar een derdewereldland mogen transporteren.

Door Klaas den Tek en Vincent Kanza

Trafigura had verder in 2006 aan de Amsterdamse afvalverwerker APS moeten melden dat het om schadelijke stoffen ging, vindt de rechtbank. Het olieconcern bood zogenoemd 'slop' aan, afkomstig van de wassing van een lading nafta. APS accepteerde de lading in eerste instantie, maar de partijen konden het niet eens worden over de prijs. APS pompte een deel van het scheepsafval uit het schip Probo Koala, maar stopte toen zich ernstige stank ontwikkelde. 

Het afvalbedrijf besloot daarop het chemisch mengsel weer terug te storten in de Probo Koala. Een paar dagen later vertrok het schip met onbekende bestemming. Na een aantal omzwervingen werd het scheepsafval in de Ivoriaanse stad Abidjan afgeleverd. Volgens de rechter had dat nooit mogen gebeuren, omdat het zogeheten EVOA-verdrag dergelijke transporten naar ontwikkelingslanden verbiedt.

Maximale boete
Het Openbaar Ministerie had een boete van twee miljoen euro geëist. Persrechter Toos Enkelaar legt uit dat de lagere boete is opgelegd omdat de zaak niet helemaal kon worden bewezen. 'De rechter is tot een lager bedrag gekomen omdat een feit niet bewezen is verklaard, te weten valsheid in geschrifte. Voor het grootste feit, de uitvoer van afval naar ontwikkelingslanden, is de maximale boete opgelegd. En de rechtbank heeft rekening gehouden met het feit dat in Amsterdam het afval is aangeboden aan een erkend verwerkingsbedrijf.'

In Abidjan is het scheepsafval door een lokaal verwerkingsbedrijf gedumpt. Duizenden mensen kregen gezondheidsproblemen, zegt de National Federation of Victims. Volgens de Verenigde Naties zouden vijftien mensen zijn overleden. 

Hoger beroep
Advocaat Micha Wladimiroff gaat hoogstwaarschijnlijk tegen het vonnis van de rechtbank in beroep. Dat liet hij na afloop weten. Volgens Wladimiroff had de rechter zich ook op andere verdragen kunnen richten dan het EVOA-verdrag. Volgens de advocaat is duidelijkheid over het soort verdragen waaronder gevaarlijk scheepsafval zou moeten vallen, goed voor zowel het milieu als het bedrijfsleven. 

Iedereen is het erover eens dat je geen milieuafval naar een derdewereldland moet vervoeren, zegt hij. 'Als je iets uitvoert naar een Afrikaans land, wat op zich niet verboden is, dan moet je ook weten welke regels van toepassing zijn en welke eisen er worden gesteld. Moet ik eisen dat de afnemer daar aan bepaalde zorgvuldigheidseisen voldoet of mag ik volstaan met een, door dat land erkende, afvalverwerker. Dat is het verschil.'

Voorwaardelijke straffen
Ook een chemisch deskundige van Trafigura en de kapitein van de Probo Koala werden schuldig bevonden. Zij zouden beiden op de hoogte zijn geweest van de risico's van het chemisch afval en dat hebben verzwegen, oordeelt de rechter. De chemiedeskundige zou volgens de rechter meer oog hebben voor het commercieel belang van Trafigura dan voor de gezondheidsrisico's. Hij is veroordeeld tot een voorwaardelijke celstraf van een half jaar, met een proeftijd van twee jaar. Ook moet hij een boete betalen van 25.000 euro. 

De kapitein heeft weliswaar gehandeld in opdracht van Trafigura, maar heeft volgens de rechter ook een eigen verantwoordelijkheid. Bovendien is hij wel schuldig bevonden aan het plegen van valsheid in geschrifte. De kapitein kreeg een voorwaardelijke gevangenisstraf van vijf maanden.

Slachtoffers
De National Federation of Victims die meer dan 200.000 mensen vertegenwoordigt die claimen slachtoffer te zijn van het chemische afval, vindt dat de veroordeling te symbolisch is en niet veel zal helpen.

'Het is een goede zaak dat Trafigura is veroordeeld', zegt Yao Pipira Denis, voorzitter van de National Federation of Victims. 'De zaak loopt al 4 jaar en we kunnen tevreden zijn dat er een uitspraak is. Toch vinden wij de hoogte van de boete vrij symbolisch. We maken ons zorgen en hebben een civiel oordeel nodig om de slachtoffers van de Probo Koala te compenseren.'