Twee Canadese kleindochters van Nederlandse immigranten doken in het verleden van hun grootouders en schreven de bestseller ‘The Occupied Garden’. In vertaling blijkt ‘De kinderen van de tuinder’ ook in Nederland een succes.

Toen in Nederland de Tweede Wereldoorlog uitbrak, waren onze grootouders voor in de dertig en hadden ze, in een plaats niet ver van Den Haag, net een gezin gesticht. Opa was tuinder en kweekte groenten op een perceel rijke zwarte aarde van één hectare, maar tegen de tijd dat wij er vijfenzestig jaar later, lang na hun dood, een bezoek brachten, was er nog maar een klein gedeelte van de tuin over. In een omheinde wei stond een paard te grazen, de rest van het land werd in beslag genomen door een snelweg waarop auto’s voortraasden.

Oorlogsjaren
De kinderen van de tuinder van Kristen den Hartog en haar zuster Tracey Kasaboski gaat over het leven van hun grootouders in de periode rond de Tweede Wereldoorlog. In de jaren dertig trouwden Gerrit en Cornelia den Hartog en kregen kinderen, ze maakten dramatische oorlogsjaren mee en in 1951 emigreerden ze met het hele gezin naar Canada. Hoewel ze al overleden zijn in de jaren 80, schreven hun kleindochters 25 jaar later een zeer gedetailleerd boek over hun leven.

"Ik had er nooit eerder aan gedacht om nonfictie te schrijven," vertelt Kristen den Hartog aan de telefoon vanuit Toronto. “Maar op een tijdschriftartikel over het leven van mijn opa kreeg ik zo veel reacties dat mijn agent zei dat ik er een boek over moest schrijven.” Kristen publiceerde eerder in Canada drie romans, en is daar een bekend schrijfster. “Ik zag op tegen het enorme researchwerk. Toen ik het er een paar jaar later weer eens over had met mijn zusje Tracey, besloten we het samen te schrijven. We waren allebei geïnteresseerd in het verhaal, en voelden ons er ook allebei in dezelfde mate verantwoordelijk voor."

Verschillende herinneringen
De zussen begonnen met het interviewen van hun vader, ooms en tante. Omdat die over de hele wereld verspreid wonen, ging dat grotendeels per e-mail. Kristen: "Vaak verschilden de herinneringen, en dan moesten we de andere broers en zusters weer om commentaar vragen of ons heil zoeken bij andere bronnen. Bijvoorbeeld door zorgvuldig oude foto’s te bekijken, dagboeken te lezen en historische bronnen te raadplegen."

Kristen en Tracey spitten meerdere archieven om en raadpleegden talloze boeken en websites. De literatuurlijst achterin het boek is indrukwekkend. Bovendien maakten ze een studiereis naar Nederland, In Leidschendam bezochten ze het huis waar hun vader opgroeide en waar een belangrijk deel van het boek zich afspeelt.
 
Koos was maar een paar stappen van de deur toen hij het geluid van de vallende bom hoorde en het zoevende geluid toen die bij de grond kwam. Hij draaide zijn hoofd om, keek over zijn schouder en zag de grond uit elkaar barsten. Stof en vuil zweefden achter het draadgazen tuinhek terwijl de kracht van de explosie hem naar achteren blies. Hij voelde geen pijn, maar iets maakte dat hij naar beneden keek voor hij viel. De huid van zijn been lag open, en hij zag bloed, vlees en het bot van zijn scheenbeen. Zijn ene voet lag op de tegels van de patio, de andere op het heldergroene gras.

De familie Den Hartog leidde een eenvoudig leven. Maar de oorlogsjaren hakten erin. Aan het begin van de oorlog werd Gerrit gemobiliseerd bij de Binnenlandse Strijdkrachten. Zijn onderdeel leed zware verliezen, maar Gerrit bracht het er heelhuids vanaf. Via de gereformeerde kerk, waar de dominee vanaf de kansel de gelovigen aansprak op hun verantwoordelijkheid jegens God en vaderland, kwam Gerrit in aanraking met het verzet. Daar sprak hij nooit over; ook niet na de oorlog. Het gezin werd ernstig getroffen in mei 1945, toen twee zoons, de 7-jarige Koos, de toekomstige vader van de auteurs, en zijn kleine broertje Gert bij een bomaanval gewond raakten. Koos verloor een been, Gert een arm.

Bernhard en Juliana
Bijzonder is dat de auteurs scènes uit de levens van hun grootouders naast die van prins Bernhard en prinses Juliana hebben gezet. Gerrit en Cor waren leeftijdgenoten van het prinselijk paar, trouwden in dezelfde tijd, en kregen in dezelfde periode kinderen. Kristens vader Koos scheelt bijvoorbeeld nog geen maand met koningin Beatrix.

Kristen: “We zochten voor ons boek ook naar een Canadese invalshoek. Die was er, omdat de Nederlandse royals in de oorlogsjaren hun toevlucht zochten in Canada. Prinses Margriet werd er geboren. Bovendien bood dit ons de mogelijkheid om de verschillen en overeenkomsten tussen een gewone en een bijzondere Nederlandse familie te laten zien."

En zo staat er in het boek tussen gewone familiescènes ook beschreven hoe Bernhard zich ontwikkelde van een ‘Nazi-prins’ tot verbindingsofficier tussen de Nederlandse en Engelse strijdkrachten, en hoe Wilhelmina via radio Oranje vanuit Londen het Nederlandse moed probeerde in te spreken. Maar de lezer krijgt evenzeer een inkijkje in het persoonlijk leven van de Duitse rijkscommissaris in Nederland, Seyss Inquart, die zijn intrek had genomen op landgoed Clingendael in Den Haag.

Verwijdering
De ervaringen in de oorlog en de moeizame tijd erna brachtten Gerrit en Cor tot het besluit om naar Canada te emigreren. Zij leefden er volgens hun kleindochter nog een typisch ‘Hollands’ leven. Ze woonden tussen andere Nederlandse immigranten, en Cor runde een winkeltje in Hollandse waren. Gerrit vond opnieuw werk als tuinder. Eenmaal volwassen zwermden de kinderen uit, en verloren zij tot groot verdriet van hun ouders hun geloof. Dat zorgde voor een verwijdering tussen ouders en kinderen, zegt Kristen, die zelf eerst ook niet begreep hoe belangrijk het gereformeerde geloof voor met name haar oma was. “Tracey en ik wilden aanvankelijk ook niet over het geloof schrijven, tot we begrepen hoezeer dat van invloed is geweest op hun leven. Onze grootouders dachten dat hun kinderen verloren waren toen ze het geloof opgaven."

Kristen heeft dankzij het schrijven van het boek veel meer begrip gekregen voor haar grootouders. “Als kleine kinderen vonden wij hen maar vreemde mensen met rare gewoontes.” Inmiddels ziet zij zelf haar Nederlandse wortels doorschemeren in haar eigen leven. "Voordat ik ging schrijven heb ik altijd in de bloemen gewerkt. Daar kwam ik heel veel afstammelingen van Nederlanders tegen."

Inmiddels hoeft Kristen niet meer in de bloemen te werken. In Canada is The occupied Garden een bestseller. En in Nederland is het boek in anderhalf jaar tijd al aan zijn derde druk toe. Maar ze wordt er niet echt rijk van, zegt Kristen. "Dankzij mijn Hollandse spaarzaamheid kan ik nu van mijn boeken leven."

Blog Kristen den Hartog
Uitgeverij Artemis
Boekenweek 2010
Klare Taal