De Wereldomroep laat prominente Nederlanders aan het woord over hun vakgebied, Nederland en de actualiteit. In het vijfde deel van de serie Rien van Gendt van de Van Leer Foundation. De meest invloedrijke filantroop van Nederland praat over de nieuwe weldoeners en over solidariteit.

Rien van Gendt is net terug uit Amerika. Hij heeft een werkbezoek gebracht aan de Rockefeller Foundation, een van de grootste en oudste private filantropische organisaties in de wereld. Van Gendt, die jaarlijks 34 miljoen euro aan goede doelen spendeert namens de Van Leer Foundation, heeft nog tien bestuursfuncties bij andere filantropische organisaties. Ook buiten Nederland. En hij weet nog tijd vrij te maken om vermogende families te adviseren die overwegen een deel van hun geld in goede doelen te steken. "Er zijn steeds meer families en bedrijven die iets willen doen voor de samenleving. Zonder dat ze daarmee naar buiten willen treden."

Iets terugdoen voor de samenleving was ook de drijfveer van Bernard van Leer. De industrieel maakte fortuin met de productie van verpakkingen zoals dozen en vaten. In 1949 richtte hij een stichting op om de winst deels ten goede te laten komen aan kansarme kinderen tot 8 jaar. De stichting steunde projecten in de veertig landen waar het bedrijf Van Leer werkzaam was. Ook in Nederland.

800 miljoen
Inmiddels bestaat het verpakkingsbedrijf Van Leer niet meer. De onderneming werd in 1996 verkocht. Maar de foundation is er nog steeds. Dankzij de verkoop van het bedrijf beschikt de stichting over een vermogen van ongeveer 800 miljoen euro. En van de opbrengst uit beleggingen steunt de foundation nog altijd projecten in twintig landen. "De afspraak is dat de Van Leer Foundation jaarlijks 4,5 procent van het vermogen mag uitgeven. Daar kun je ontzettend veel mee doen." Het betekent volgens Van Gendt ook dat de foundation het geld niet simpelweg op een spaarrekening kan zetten. Want dat levert niet genoeg op.

In economisch lastige tijden, zoals nu, zijn de beleggingsopbrengsten meestal lager, terwijl de behoefte aan steun juist hoger is. "Als de beurs naar beneden gaat, is dat ook een indicatie voor een slecht economisch klimaat. Dan is er juist meer behoefte aan geld", zegt Van Gendt. Bij de Van Leer Foundation hebben ze afgesproken dat ze ook tijdens slechte jaren op de beurs hun rug recht moeten houden: 4,5 procent is 4,5 procent.

Nieuwe garde
Wekelijks krijgt van Gendt rijke families en ondernemers over de vloer die overwegen in filantropie te stappen. Er is volgens hem sprake van een nieuwe garde filantropen. Het zijn vaak jonge ondernemers die niet wachten tot na hun dood om geld na te laten aan goede doelen. Niet uit fiscale overwegingen, meent Van Gendt. Ze willen hun competenties gebruiken voor iets anders dan alleen zakendoen. "Iets doen voor de samenleving waartoe ze behoren." En er ontstaat meer ruimte voor dit soort initiatieven omdat de overheid zich steeds meer terugtrekt als het gaat om de financiering van sociale voorzieningen. "Enerzijds heeft het bezwaren dat de overheid zich terugtrekt. Want soms gaat het te ver. Maar aan de andere kant zie je dat mensen daarop inspringen."

De landen waar de Van Leer Foundation nog steeds actief is: Kenia, Zuid-Afrika, Tanzania, Uganda, Zimbabwe, India, Israël, Indonesië, Marokko, Thailand, Polen, Turkije, Duitsland, Griekenland, Nederland, Brazilië, Colombia, Mexico, Peru, de Cariben, Verenigde Staten.

Zimbabwe
Recentelijk sprak Van Gendt met de familie die achter het spijkerbroekenmerk G-Star zit. "Ze houden zich bezig met beroepsonderwijs en het bevorderen van ondernemerschap in de landen waar de jeans worden gemaakt: Bangladesh en India." Het gaat er om dat zo'n gemeenschap van binnenuit wordt versterkt. En dat is ook wat de oude Bernard van Leer deed. In Zimbabwe bijvoorbeeld - één van de veertig landen waar het bedrijf en de stichting actief waren - zorgde de foundation voor schoolboeken. Die werden -en worden -lokaal geproduceerd. "Daar draagt men verhalen over van generatie op generatie. En deze traditie wilden we voortzetten." Dat de stichting daar nog steeds actief is ... is bijzonder, zegt Van Gendt: "Ondanks alle ellende en het geweld zitten we daar nog steeds. En dat is maar goed ook."

Nederland is een klein land maar een grote internationale speler als het om filantropie gaat. Van de jaarlijkse schenkingen die de Van Leer Foundation doet, gaat 95 procent de grens over. "Er is sprake van een grote gewenning en traditie als het gaat om internationaal schenken."