Het westen maakt zich zorgen over de kritische Chinese kunstenaar Ai Weiwei. Hij is de zoveelste dissident die de afgelopen maanden is aangepakt. Volgens de Chinese regering is er echter niets aan de hand.

Handen af van de affaire Ai Weiwei.’ De woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken, Hong Lei, liet donderdag aan duidelijkheid niets te wensen over. Kunstenaar Ai Weiwei wordt vastgehouden op verdenking van economische delicten, en dat heeft volgens de Chinese regering niets met diens voorliefde voor de vrijheid van meningsuiting te maken. En met mensenrechten al helemaal niet.

Hong Lei liet zich als eerste officiële zegsman uit, maar de tabloid Global Times gaf woensdag al een bijterig voorschot. Internationale kritiek of zelfs maar bezorgdheid over het lot van China’s beroemdste kunstenaar is volgens die staatskrant te wijten aan ‘anti-China krachten’. Die misbruiken de zaak Ai voor ‘een blinde aanval op China’s politieke constellatie.’

Voor zover Peking: de lijn is helder.

Onder huisarrest
De arrestatie van kunstenaar/blogger/activist Ai Weiwei (53) komt niet als een verrassing. De afgelopen maanden zijn volgens westerse mensenrechtenorganisaties zo’n 200 dissidenten, activisten, bloggers, advocaten en schrijvers aangehouden, onder huisarrest gesteld of gewaarschuwd dat dit niet de goede tijd is voor kritische geluiden.

De Chinese staat laat op dit moment zien dat zelfs iemand als Ai Weiwei, de wereldberoemde zoon van China’s meest geliefde dichter, Ai Qing, niet onaantastbaar is. Twee jaar geleden was dat anders. Toen erkende Ai in een vraaggesprek dat hij zich meer kon veroorloven dan anderen: “Dat nog niemand mij is komen intomen, laat zien dat er vooruitgang is in deze maatschappij en bij de regering. Ik hoop natuurlijk dat meer mensen dezelfde voorrechten krijgen om net als ik overal over te discussieren.’
 

Extra alert op onrust
Sindsdien is het politieke klimaat verhard. Het Chinese leiderschap bereidt een machtswisseling voor en in zulke tijden is de staat altijd extra alert op mogelijke onrust. Volgens Chinese en buitenlandse diplomatieke bronnen motiveren de recente volksopstanden tegen autoritaire regimes in de Arabische wereld en Noord-Afrika Peking extra om de macht van de staat meer te laten gelden.
 

In China regeert geen broze alleenheerser die op zijn laatste benen loopt: staat en partij zijn in vrijwel alle facetten van de samenleving nadrukkelijk aanwezig. Bovendien weet de overheid heel goed wie waarover klaagt. Niet in de laatste plaats door het internet. Staatsveiligheid en een speciale internetpolitie volgen nauwgezet het gekwetter van honderden miljoenen Chinezen op Weibo, de Chinese variant op Twitter, en andere online platforms.

Stoorzender
En juist daar was Ai Weiwei een niet te negeren stoorzender. Hij blogt als een bezetene en heeft een grote schare aanhangers die hem digitaal op de voet volgen. Vooral sinds hij zijn blog wijdde aan zijn controversiële project: hij wil het ware dodental van de tijdens de aardbeving in 2008 omgekomen scholieren vaststellen. ‘We hebben zo’n 200 telefoontjes gepleegd met lokale overheidsinstanties. Alle antwoorden komen op hetzelfde neer. Ze kunnen de informatie over het dodental niet bekendmaken omdat het staatsgeheim is. Mijn vrijwilligers, zo’n twintig man, zijn gearresteerd, ondervraagd, opgesloten of gedwongen de stad te verlaten. Mijn blogs waar ik informatie over de dode schoolkinderen in Sichuan post, zijn gewist.’
 

Klappen
Dat was een van de eerste signalen dat Ai de officiële grenzen overschreed. Daarna volgden waarschuwingen elkaar op: hij kreeg klappen toen hij zich vertoonde bij een proces tegen een activist die had gewezen op misstanden bij de bouw van scholen in het aardbevingsgebied. Zijn studio in Shanghai werd afgebroken en hij kreeg kortstondig huisarrest. Terwijl hij doorging met artistieke provocaties, zag hij de moeilijkheden aankomen: ‘China is een speciaal land. De afgelopen decennia zijn er zoveel zaken geweest waarvan we niet wisten wie erachter zat en waarom iets gebeurde. Dit is de structuur waarin China overleeft: de waarheid moet verdoezeld worden en feiten mogen niet worden uitgesproken. Dit fenomeen is al heel oud en iedereen is eraan gewend.’

Nu zit hij vast, terwijl de politie zijn computers en administratie doorspit. Op zoek naar dat niet nader genoemde economische delict. In dat verband halen zijn medestanders op de Chinese Twitter een antiek spreekwoord aan: wie een stok zoekt om een hond mee te slaan, vindt er geheid één.