Cuba zonder politieke gevangenen. Het klinkt als Castro zonder baard. Maar toch: het moment lijkt nabij. Bovendien zijn blokkades opgeheven op dissidente internetblogs. Wat is hier aan de hand? Hebben de Castro’s het democratische licht gezien?

Precies een jaar na de dood van dissident Orlando Zapata neemt Edwin Koopman u mee naar een plek waar je, hoe goed je ook kijkt, nooit weet wat je ziet.

Gebroeders Castro
Welkom in Cuba! Neem plaats in het vervallen, maar verrassende theater van de zinsbegoocheling en laat u misleiden door de gebroeders Castro, meesters van de schijn. De oude illusionisten maken het u niet gemakkelijk. Steeds zal u denken dat u iets ziet, maar nooit weet u het zeker. Wat er echt gebeurt? Ze vertellen het u niet. De trucs zijn en petit comité en achter gesloten deuren bekokstoofd en helaas, er volgt na afloop geen persconferentie.

De show is al bezig. Uit de hoed komen dissidenten, in hoog tempo, de ene na de andere. Als witte duiven fladderen ze omhoog in de schijnwerpers. Gevangen sinds 2003 - 75 in totaal - en veroordeeld tot decennialange straffen omdat ze hun mening gaven. Maar nu worden ze vrijgelaten. Weldra zal de laatste geluksvogel over het randje fladderen en dan? Applaus! Geen democratie zonder vrijheid!

Katholieke kerk
Met dank aan de Katholieke Kerk, die op deze act heeft aangedrongen. En aan dissident Orlando Zapata, die een jaar geleden overleed aan een hongerstaking om zichzelf en zijn lotgenoten vrij te krijgen. En aan dissident Guillermo Fariñas, die de actie van Zapata overnam en voor wie de Castro’s bezweken om niet nog een keer internationaal te kijk te staan.

Achter de coulissen, uit het zicht van het publiek, wordt Fariñas opgepakt en vrijgelaten, opgepakt en vrijgelaten. De moeder van de overleden Zapata wordt gearresteerd, omdat ze haar mond niet kan houden. ‘Orlando leeft!’ riep ze naar een agent. Al een jaar woont ze in een hel, getreiterd door de politie. En de gewone Cubaan? Hij kent de dissidenten niet eens en hij wil ze niet kennen.

Weekloon
Maar toch, dit lijkt op verandering: de truc van de bloggers! Jarenlang waren dissidente bloggers en journalisten zoals Yoani Sánchez op Cuba geblokkeerd, slechts te lezen in het buitenland. En nu: een knip met de vingers en daar zijn ze! De Castro’s toveren het vrije woord op het podium, iedereen mag surfen waarheen wat hij wil! Raúl buigt. Geef hem applaus! Geen vrijheid zonder informatie! U zag het in Egypte. Sociale media verjagen dictators. Nog even en Cuba kan twitteren en Facebooken. Jammer dat er geen Cubanen in de zaal zitten, de kaartjes waren te duur. Thuis heeft niemand internet en in de hotels kost het zes dollar per uur, een weekloon voor de Cubaan.

Geen nood, er is nog een laatste act, de Castro’s toveren een konijn uit de hoge hoed: de superkabel. Dankzij Venezuela wordt Cuba aangesloten op het breedbandinternet. Applaus! Geen informatie zonder internet! Weg met de traagheid, weg met het Amerikaanse embargo! Leve de democratie? Lees het na in de Granma, het dagelijkse programma van de illusionistenbroeders Fidel en Raúl. De nieuwe kabel zal ‘geen informatie-explosie tot gevolg hebben,’ wordt gewaarschuwd. Breedband betekent geen ‘bredere’ communicatie. Nog steeds geen internet voor de gewone Cubaan.

Democratie
De nieuwe capaciteit is voor de Cubaanse overheid en staatsbedrijven. Daar worden komende maanden anderhalf miljoen mensen ontslagen. Hoofdact voor de volgende show van de sluwe meesters: vrijheid om je eigen geld te verdienen. De ex-ambtenaren moeten eigen bedrijfjes exploiteren. Dat kan toch niet anders dan leiden tot meer politieke ruimte?

Komt dus allen terug en kijkt mee, in het theater van de illusie, waar je even goed moet gaat zitten om te weten of het eraan komt, de democratie. Want zo zie je het, en zo is het weer weg.