Anders Behring Breivik, de dader achter de aanslagen in Noorwegen, had zijn acties tot in de kleinste details voorbereid. In een ruim 1400 pagina’s dik manifest dat aan Breivik wordt toegeschreven, omschrijft de dader hoe hij tot zijn acties kwam. Een gevaarlijke gek of een geslepen terrorist?

Het manifest, geschreven onder het pseudoniem Andrew Berwick, vormt één grote aanklacht tegen de politieke partijen en de media die de islamisering van Europa volgens Breivik geen strobreed in de weg leggen. De Noor ontvouwt een compleet draaiboek van een revolutie in drie fasen tegen wat hij noemt de 'marxistische multiculturisten' in Europa.

De Noorse sociaaldemocraten met hun relatief genereuze migratiebeleid vormden zijn directe doelwit. Maar hij keert zich in het manifest ook tegen Nederlandse partijen als de VVD, het CDA en de PvdA die hij verraders noemt.

Lof voor Wilders
Lof heeft Breivik voor wijlen Pim Fortuyn, Ayaan Hirsi Ali en Geert Wilders. Maar hij voorspelt dat ook Nederland ten prooi zal vallen aan de 'demografische oorlogsvoering' van de islam, zoals hij het omschrijft. Nederland zal volgens hem in 2070 voor 55 procent uit moslims bestaan.

De dader van de aanslagen in Noorwegen noemt Wilders en Karadzic als mensen die hij graag zou ontmoeten. Hij toont begrip voor de oorlogsmisdaden van Karadzic, omdat die zou hebben gepoogd de islamisering van Bosnië te stoppen. Geert Wilders heeft Breivik op zijn beurt omschreven als een gewelddadige psychopaat.

Bietenboerderij
De Noor omschrijft minutieus hoe hij zijn acties voorbereidde. Zelfs zijn beste vrienden wisten van niets. Hij begon een bietenboerderij als dekmantel om 6000 kilo kunstmest te kopen. Die had hij nodig om de explosieven te maken voor de bomaanslag in Oslo. Het is heel moeilijk om dit soort 'lone wolves' of individueel opererende terroristen tijdig op te sporen, benadrukt terrorisme-expert Bibi van Ginkel.

'Dat is heel lastig voor autoriteiten om die mensen op voorhand op te sporen. Bij andere terroristische organisaties zie je vaak dat mensen in groepen en netwerken opereren. Dus er zijn veel meer kansen dat je de bewegingen van zo’n netwerk in een eerder stadium onderkent en kan onderscheppen. Maar dat is bij een eenling zoals in dit geval een nachtmerrie voor autoriteiten.'

Tempeliers
Breivik zelf wekt de suggestie dat hij een zelfstandig opererende cel is van een veel breder Europees netwerk van revolutionaire activisten, PCCTS Tempeliers. De naam verwijst naar de orde van kruisridders uit de middeleeuwen die ook streden tegen de islam. Terrorisme-deskundige Beatrice de Graaf heeft nog nooit van de beweging gehoord.

Ook de UNA-bomber Theodore Kaczynski die tussen 1978 tot 1995 maar liefst 16 bombrieven verstuurde en Timothy McVeigh die in 1995 een bomaanslag in Oklahoma pleegde, zagen zichzelf als verlossers net als Breivik. En ook zij bedienden zich van manifesten die grotere netwerken deden vermoeden.

Herhaaldelijk gewaarschuwd
De Graaf ontkent dat geheime diensten zich te veel op moslim-terrorisme en te weinig op rechts extremisme hebben gericht.

'Geheime diensten, ook in Nederland, hebben juist regelmatig gezegd dat de jihadistische netwerken redelijk onder controle zijn. Maar er is herhaaldelijk gewaarschuwd voor systeemhaters of 'lone wolves' en voor extremisme. Maar daar is niet echt naar geluisterd. Na de eerste berichten vanuit Noorwegen schoot iedereen in de reflex van dat is een al-Qaeda-achtige organisatie.'

Alphen aan den Rijn
Een vergelijking met de Nederlander Tristan van der Vlis die in april in Alphen aan den Rijn zijn automatisch geweer leegschoot op de bezoekers van een winkelcentrum, gaat grotendeels mank. Bibi van Ginkel:

'Dat zijn mensen die niet zozeer een politieke agenda hebben en niet op die manier gemotiveerd zijn om geweld te plegen. Die zijn meer in het algemeen vervreemd van de maatschappij. Hun geweld richt zich ook niet tegen bepaalde mensen of groeperingen. Het is ook niet bedoeld om een bepaalde boodschap over te brengen.'

Alles wijst erop dat Breivik wel degelijk een boodschap wilde overbrengen. Zijn manifest spreekt letterlijk en figuurlijk boekdelen. Hij duidt zichzelf aan als een uitvoerend ridder 'cel 8' en vermeldt elders in het lijvige boekwerk dat hij contact moet opnemen met 'cell 8b en 8c'. Ook een 'lone wolf' met grootheidswaan kan daarmee toch menige veiligheidsdienst de stuipen op het lijf jagen.