De banden krijgen nog wat extra lucht. 'Het is hier niet zo plat als in Nederland en we fietsen op grote hoogte. Dat is zwaar,' verduidelijkt de Brabander Martien Jonkers die toeristen rondleidt op de fiets. Hij is de enige Nederlander in het zwarte Zuid-Afrikaanse township Soweto.

Jonkers heeft samen met zijn Zuid-Afrikaanse vrouw Busi het toeristenbedrijfje Cycle in Soweto opgezet. De 52-jarige Nederlander woont er sinds 2002 en liet een leven als pensioen- en hypotheekadviseur achter. Na wat omzwervingen en misgelopen huwelijken kwam hij in Zuid-Afrika terecht. Daar vond hij een nieuwe vrouw en een nieuwe business in een wijk waar je niet zo snel een blanke expat zou verwachten.

Soweto ligt ten zuidwesten van Johannesburg en heeft naar schatting drie miljoen inwoners. De meesten kwamen lang geleden van het platteland naar Johannesburg toen daar goud werd gevonden. Nelson Mandela woonde in Soweto en aartsbisschop Desmond Tutu heeft er nog steeds een huis. Het is een wijk waar je inmiddels luxueuze huizen vindt van zwarte Zuid-Afrikanen die het na de apartheid hebben gemaakt. Maar er staan ook krotwoningen voor de allerarmsten.

Twee werelden
Beide werelden wil Jonkers op de fiets aan toeristen laten zien. 'De beleving is toch heel anders dan in een auto. Op een fiets heb je veel meer contact met je buitenwereld. Mensen zijn veel vriendelijker dan dat je achter glas zit. Dan vind ik het al snel aapjes kijken. Dit is interactie met de omgeving.' Jonkers laat de ketting draaien en springt op de fiets om een Nederlands stel met twee kinderen rond te leiden.

'Het is een beetje Brabant,' zegt Jonkers op de vraag wat hem zo aantrekt om in Soweto te wonen. 'Je treft hier veel gemoedelijkheid onder de mensen aan. 'Iedereen is straatarm, maar als je vraagt of je binnen mag kijken, dan is dat geen probleem. Dat soort dingen kom je hier in een blanke wijk niet tegen. Dat kom je in Nederland ook niet tegen als je dat vraagt aan iemand die vijf jaar in de bijstand zit. De vriendelijkheid en gastvrijheid is ongelooflijk.'

Bruidsschat
Soms is het cultuurverschil nog wel even wennen, vertelt zijn vrouw Busi. 'We zijn voor de wet getrouwd, maar er moet nog een traditionele bruiloft komen waarbij hij een bruidsschat aan mijn familie betaalt. Hij is ook erg georganiseerd. Als je langs wilt komen, moet je eerst even bellen. In mijn cultuur kan je gewoon binnenlopen,' lacht Busi, met wie Jonkers een zoon van vijf heeft.

Ze noemt hem een goede familieman. En ze krijgt veel vragen hoe het is om met een blanke man samen te zijn. Tijdens de apartheid was een gemengd koppel illegaal in Zuid-Afrika. 'Maar sinds Nelson Mandela mag het wel. Ik zie steeds meer gemengde stellen.'

Auto's gejat
De fietstocht gaat naar een kleine supermarkt waar de verkoper uit veiligheid achter een traliehek staat en de levensmiddelen doorgeeft aan de klant. 'De gemiddelde Nederlandse expat woont in een mooie, dure blanke wijk hier. Ik kan niet ontkennen dat een township gevaarlijk is. Ik zit hier negen jaar en ik heb acht inbraken gehad en ben drie auto's kwijt. Maar het weegt niet op tegen het sociale leven dat ik hier heb. Ik baal ervan, maar ik begrijp ook dat ze stelen omdat ze arm zijn.'

De Hollanders op de fiets worden links en rechts begroet. 'We vallen altijd op,' zegt Jonkers. 'Om de een of andere manier is fietsen niet tot Zuid-Afrika doorgedrongen. Zelfs de armen doen het niet. De enige op de fiets is de postbode.' Op die manier zorgen de toeristen ook voor vermaak in de wijk. Vooral de twee blonde Nederlandse jongetjes die vandaag meefietsen vallen op.

Veel tochten maakt Jonkers de laatste tijd niet. Het WK voetbal heeft door de economische recessie niet voor de aanwas van toeristen gezorgd waarop was gehoopt. 'Op dit moment kun je er niet van leven. Ik heb een baan bij de helpdesk van IBM,' vertelt Jonkers. 'En ik heb geleerd om met minder gelukkig te zijn. Luxe als een iPod hoeft voor mij niet meer.'