Hij studeerde eerst geschiedenis en daarna theologie. Bisschop De Korte van het bisdom Groningen-Leeuwarden, woordvoerder over het dossier seksueel misbruik in rooms-katholieke instellingen, ging tijdens zijn studie geschiedenis steeds meer in de Bijbel lezen. 'Wat me heel erg raakte als student is de vraag naar het kwaad.' Deel 38 in een serie gesprekken met prominente Nederlanders.

Het misbruik in de Rooms-Katholieke kerk in Nederland is sinds eind februari 2010 bijna wekelijks nieuws. De NRC en de Wereldomroep kwamen begin dit jaar met de eerste onthullingen naar buiten over misbruik van minderjarigen in Huize Don Rua in ’s-Heerenberg. En daar bleef het niet bij. Er volgden veel meer aanklachten en getuigenissen. 'Je zou bijna zeggen, de puist brak open', zegt De Korte hierover.

Hij zegt geschrokken te zijn van de stortvloed aan nieuwe getuigenissen van slachtoffers: 'Wat wil zeggen dat ik misschien naïef ben geweest.'

Andere landen
Berichten over seksueel misbruik waren tot begin dit jaar vooral voorbehouden aan andere landen, zoals de Verenigde Staten, Ierland en Duitsland. In Nederland leek het om een zeer beheersbare groep te gaan.

De Korte vertelt dat het aantal meldingen uitkwam op gemiddeld 10 per jaar op zo’n 1500 parochies die ons land telt. Hij heeft het dan over de periode vanaf 1995, toen Hulp & Recht werd opgericht, de kerkelijke instelling die hulp en recht wil bieden aan slachtoffers van seksueel misbruik.

Na de publicatie in februari kwam alles in een stroomversnelling. Inmiddels zijn er meer dan 1800 meldingen binnengekomen. Is dat nog maar het topje van de ijsberg? 'Dat vind ik ingewikkeld. Er is de laatste maanden zoveel publiciteit over geweest …. Je zou daardoor verwachten dat dit een soort momentum is voor andere mensen om het te melden. Maar ik ben geen psycholoog. Het kan zijn dat er nog mensen aarzelen om met hun verhaal te komen.'

Commissie Deetman
De commissie-Deetman, met als boegbeeld de oud-politicus Wim Deetman, doet in opdracht van de Konferentie Nederlandse Religieuzen en de Bisschoppenconferentie onderzoek naar de klachten. 'Met name de aard, de omvang en achtergronden van het misbruik', zijn zaken waar De Korte antwoord op wil hebben. Hij verwacht op korte termijn wat eerste conclusies.

Het eindrapport is aangekondigd voor november 2011. Hij wil niet vooruit lopen op de uitkomsten. Het is niet handig om de commissie voor de voeten te lopen. Maar De Korte durft wel de bewering aan dat het celibaat an sich niet tot kindermisbruik zou leiden, ook al wordt dat door anderen met enige regelmaat aangevoerd als mogelijke oorzaak. 'Dat zou een klap in het gezicht zijn van al die mensen die – inclusief ikzelf – die celibatair leven.'

Maar een slechte voorbereiding op het celibaat (een bewuste keuze om ongehuwd te blijven en vrijwillig af te zien van seks) zou hypothetisch gezien wel een oorzaak kunnen zijn, meent de bisschop van Groningen-Leeuwarden. 'Want het celibatair leven is natuurlijk geen vanzelfsprekend leven.'

Gelukkig leven
Belangrijk punt is dat het goed wordt voorbereid, wil je gelukkig kunnen leven, volgens De Korte. Hij legt uit dat in de jaren zestig, toen er in Nederland überhaupt nog veel preutsheid bestond en zeker ook in gelovige kringen, dat veel daders misschien zelf weer slachtoffer zijn geweest van die preutsheid en anti-lichamelijke opvoeding. Zodat ze niet goed met seksualiteit konden omgaan.

'Ik zeg dit niet ter verontschuldiging. Maar ter verklaring van hoe het gegaan zou kunnen zijn.'
 
Gezond celibaat
De bisschop noemt het belang van een netwerk van familie en vrienden, zodra je kiest voor een celibatair leven. 'En wat wezenlijk is voor het christelijk celibaat is ook een sterke band met God. Een sterke relatie met Christus. Dus een religieuze motivatie om af te zien van gezinsvorming en beschikbaar zijn voor het kerkenwerk.'

Op de vraag of De Korte zelf helemaal geen momenten van twijfel heeft gekend omdat de wijding tot het priesterambt immers ook betekende dat hij zelf nooit kinderen zou krijgen, klinkt een langgerekt nee. Geaarzeld heeft hij niet. Maar er zijn wel momenten geweest dat hij geconfronteerd werd met zijn eigen beslissing. Toen zijn zus haar eerste kind kreeg bijvoorbeeld. 'Dat was toen ik priesterstudent was in 1980.'

Goede band
Hij heeft een hele goede band met zijn zus en broer en zijn vier nichtjes. 'Kijk als je zelf geen gezin vormt - dat geldt denk ik zeker als je celibatair leeft – dan is natuurlijk de band met vrienden en familie heel belangrijk. Ook voor het welbevinden. In die zin heb ik het getroffen dat mijn banden met de familie redelijk stevig zijn.'

Gerard de Korte, bouwjaar 1955 zoals hij zelf zegt, komt uit een Katholiek gezin waar het geloof van groot belang was. 'Ikzelf was van de drie kinderen thuis het meest religieuze kind.'

Pastoortje spelen
Op jonge leeftijd – Gerard was een jaar of 7 - speelde hij al pastoortje. 'Dat gebeurde vaak in de beginjaren 60 van de vorige eeuw als kinderen hun eerste communie achter de rug hadden.' Op de afdeling religieuze artikelen van katholieke boekhandels werden benodigdheden voor kinderen verkocht. Gerard toog vanuit Vianen met zijn vader naar de Katholieke boekhandel in Utrecht.

Daar kocht de jonge Gerard samen met zijn vader bijvoorbeeld een kelkje. En zijn vader, eigenaar van een bouwbedrijf, liet een klein altaar voor zijn zoon in elkaar timmeren. De bisschop vertelt dat de passie voor pastoortje spelen al weer snel overwaaide en dat het onderwijzersvak hem wel wat leek. 'Toen probeerde ik wat ik zelf geleerd had in de klas na afloop aan andere kinderen te leren.'

Geschiedenis
De twaalfjarige Gerard de Korte wilde geschiedenisleraar worden. 'Ik kan goed traceren wanneer dat was, omdat het gekoppeld was aan de zesdaagse oorlog (tussen Israël, Egypte, Syrië en Jordanië in juni 1967 red.). Dat heb ik uiteindelijk mijn hele middelbare schoolperiode gedacht. Ik word geschiedenisleraar.'

De band met Christus werd tijdens zijn studie geschiedenis sterker. 'Mijn geloof verdiepte zich. Ik raakte geboeid door het parochieleven.' Vandaar dat De Korte na zijn studie geschiedenis besloot theologie te studeren. 'Dat was nog in de rijke tijd dat je twee universitaire studies na elkaar kon doen.'

Gerard de Korte ziet het als zijn roeping dat hij koos voor het priesterschap. Hij voelt zich helemaal thuis in het bisdom Groningen-Leeuwarden. Maar er is wel iets wat hem zorgen baart: los van de crisis rond het misbruik, is er sprake van nog een crisis, zegt de bisschop, doelend op de tanende interesse om de kerk te bezoeken. 'De grote crisis is misschien wel voor de westerse kerk de vraag naar God. Dat vind ik een nog veel dramatischer crisis. Het raakt het hart waarom de kerk er is.'

Miljard leden
De voormalige geschiedenisstudent voegt er aan toe dat de kerk meerdere crises heeft overleefd. De RK-kerk noemt hij een geweldig grote organisatie met meer dan 1 miljard doopleden.

'De nadruk ligt nu op wat dramatisch mis is gegaan', zegt De Korte doelend om het misbruik in de RK-kerk. Hij noemt het een donkere bladzijde. Ook al heeft de kerk ook veel goed gedaan, zoals armenzorg en de aandacht voor onderwijs. 'Ik zeg wel eens: het goede fluistert en het kwade schreeuwt.'