Hans Olink
Hans Olink (1949) is medewerker van het VPRO-radioprogramma OVT. Hij publiceerde in 2005 over de filosoof Louis Grondijs 'De oorlogen van een Indische krijgsgod. Het wonderbaarlijke leven van Louis Grondijs'. In 'Een siberische tragedie' (2007) volgt hij het naar de Sovjet Unie geëmigreerde Nederlandse echtpaar De Wit; als de man in 1936 wordt gearresteerd, begint voor de vrouw een jarenlange zoektocht naar haar echtgenoot. Het spoor leidt uiteindelijk naar Siberië, bekend om zijn goelags.
Recensie – Mijn kast herbergt een exemplaar uit 1976 van 'De herberg met het hoefijzer', een boekenlijsthit vanwege de geringe omvang. Maar wie leest verder nog werk van A. den Doolaard? Romans als 'De druivenplukkers', het exotische 'De Oriënt-Express' of de reportageboeken over Joegoslavië, Griekenland en India zijn nog amper te koop.
Dat weerhield journalist Hans Olink niet van het schrijven van een prettig leesbare biografie over Cornelis (Bob) Spoelstra, zoals Den Doolaard heette. Nu is het levensverhaal van de zwerver, schrijver, journalist op zich al meeslepend. Maar Olink haalt ook details boven water over een niet eerder bekend dodelijk voorval op de Balkan, waar Den Doolaard bij betrokken was.
Den Doolaard had al jong interesse in de Balkanlanden en heeft er veel rondgezworven en vrienden gemaakt: In het Macedonische Ohrid, dat een rol speelt in 'De bruiloft der zeven zigeuners', is nog in 2006 een standbeeld voor hem neergezet. Bij naspeuringen stuitte Olink in Macedonië op een verslag uit 1933 van een dodelijk ongeval: een per ongeluk door Den Doolaard neergeschoten gendarmeriecommandant.
Dankzij zijn goede contacten met hoge functionarissen, ging het voorval de doofpot in. Maar het ging wel om een man die een verhouding had met Den Doolaards eerste vrouw Daisy. Dat wist het hele dorp, alleen haar echtgenoot zei er niet vanaf te hebben geweten. Aangezien Den Doolaard wist van een eerdere affaire van Daisy, zet Olink daar terecht vraagtekens bij.
Crime passionnel
Maar Olink gaat nog een stap verder; in Den Doolaards laatste roman 'Samen is twee keer alleen' (1976) wordt een soortgelijke gebeurtenis beschreven als een crime passionnel. Olink ziet hierin een soort schuldbekentenis van de dan bejaarde schrijver. Eén die niet door de critici is opgemerkt, onbekend als ze waren met het Macedonische voorval.
Die aanname gaat wat ver, ook al laat Olink in het boek keer op keer zien hoe Den Doolaards eigen ervaringen en journalistieke reportages opdoken in zijn romans. Maar dat gebeurde nooit één op één: er werden zaken toegevoegd, weggelaten, of verfraaid. Dat hij in die roman de waarheid weergeeft, is te betwijfelen.
Expat
De chronologisch opgezette biografie leest als een avonturenroman. Cornelis Spoelstra (1901), naar eigen zeggen 'dronken van het leven', leefde lang en daadkrachtig. Hij werd als driejarige expat, toen zijn vader als dominee in Zuid-Afrika aan de slag kon. Of dat zijn levenslange reislust heeft aangewakkerd, is niet te achterhalen. Feit is dat schrijver er pas door ouderdomsgebreken gedwongen mee ophield.
Hij blijkt ongelofelijk sportief: wandelde rustig van Den Haag naar Breukelen, deed aan hardlopen, schaatsen (hij reed een van de eerste Elfstedentochten) en bergbeklimmen (hij stond in 1930 onder barre omstandigheden op de top van de Mont Blanc).
Vitalisme
Den Doolaard werd al jong aanhanger van het vitalisme, een (kunst)stroming waarin de verheerlijking van het leven centraal staat. Zijn literaire ambities werden versterkt door contacten met acteur Albert van Dalsum en schrijvers als Hendrik Marsman en Job Weremeus Buning maar ook vele anderen.
Ook de interesse in vrouwen was er al vroeg. Vóór Daisy was hij enkele jaren verloofd met de Engelse Doris en had hij in 1930 een liaison met (toen nog filmster) Leny Riefenstahl. Het wordt op dit vlak rustiger als hij in 1936 Erie Meijer ontmoet, door hem vereeuwigd in de roman 'Wampie' (1937). Met haar was hij 47 jaar getrouwd. Al was er in de jaren tachtig nog een affaire met de jaren jongere Marlies Cordia, een radioprogrammamaakster die de schrijver kwam interviewen.
Geschiedenisboek
'Dronken van het leven' leest als een geschiedenisboek. De in 1994 overleden schrijver maakte bijna hele 20ste eeuw mee en was vaak op plaatsen die ertoe deden. Al in 1919 reist de dan net 18-jarige door het door de Eerste Wereldoorlog verwoeste Duitsland. Hij doorzag al vroeg de kwade bedoelingen van Hitler en Mussolini, getuige zijn reportages voor kranten als Het Volk en later De Gelderlander.
Het maakte hem tot een overtuigd tegenstander van het militarisme; net zo keerde hij zich later tegen kernwapens (hij liep in 1983 mee met de grote vredesdemonstratie) en milieuvervuiling.
Radio Oranje
Door zijn romans uit de jaren dertig genoot hij bekendheid, maar zijn roem steeg vooral door zijn werk tijdens de Tweede Wereldoorlog voor Radio Oranje. Vanuit Londen hield hij zijn landgenoten in bezet gebied met zijn welluidende stem op de hoogte van oorlogsverloop.
Sappige details dist Olink op over deze tijd: over de ontmoetingen met premier Gerbrandy, die altijd eindigden met 'tandenpoetsglazen' vol jenever en over het kortstondige ontslag, toen Den Doolaard zich samen met Lou de Jong en Jacques Gans keerden tegen ondemocratische plannen voor het na-oorlogse Nederland.
Illegale hulp
Vermakelijk zijn ook de passages over de illegale hulp in de jaren zeventig aan armlastige schrijvers achter het ijzeren gordijn, namens de schrijversorganisatie PEN. Den Doolaard voelt zich daarbij als een vis in het water. Dat hij zes jaar vicevoorzitter van de Nederlandse afdeling van deze organisatie is, geeft de toegenomen waardering aan voor zijn werk als schrijver.
Want al verkochten zijn romans vanaf het eerste moment niet slecht, ze werden vooral als verhalen gezien en door het tekort aan psychologische beschrijvingen, niet als literatuur. Dat blijkt ook uit de krantenrecensies die Olink aanhaalt. Daar was Den Doolaard natuurlijk niet blij mee, ook al zei hij openlijk 'Als je gelezen wordt, wat kan het je dan verdommen in welk hoekje je wordt gestopt.'
Hij was ook mordicus tegen literaire subsidie: als je van je boeken niet kon rondkomen, moest je maar lezingen gaan geven, zoals hij altijd had gedaan. Want 'Wie van zijn Muze een staatsmaintenee maakt, verpooiert zijn talent'.
Innerlijk onderbelicht
De enorme vrijheidsdrang waar Olink zijn onderwerp om bewondert, spat van de bladzijden. Je blijft doorlezen, al lijdt het boek aan hetzelfde euvel als veel romans van Den Doolaard: meer daden dan psychologie. Olink citeert veel uit brieven en artikelen van Den Doolaard; toch blijft het innerlijk van de schrijver onderbelicht.
Mogelijk zijn beiden te veel journalist. Misschien ook komt het doordat Olink nooit gesproken heeft met zijn onderwerp of diens vrouw. Zo blijf je als lezer zitten met de vragen als: wat vond de schrijver ervan dat hij zijn eerste dochter Hélène na de scheiding van Daisy bijna nooit meer zag? Of van het feit dat zijn oudste trouwde met een zoon van Lou de Jong, zijn vroegere radiocollega met wie hij na de oorlog in onmin raakte.
Ook komen de nazaten maar mondjesmaat aan het woord, deels in de epiloog. Dat vader vaak op reis was, beviel vooral dochter Milja niet. Noch van haar noch van zus Branda is er een reactie op het dodelijke voorval in Macedonië.
Interesse
Jammer, al laat dit alles onverlet dat Olinks boek een mooi portret geeft van de 'Leeuw van Hoenderloo' (zo genoemd om zijn wapperende haardos en daadkrachtig voorkomen) en interesse wekt voor zijn boeken. Zo zal ik snel zelf kunnen beoordelen of ‘De herberg met het hoefijzer’ inderdaad 'te veel details' en 'soms hoogdravende spreektaal' bevat, zoals in een recent boekverslag werd gememoreerd.
E-mail deze pagina
Print deze pagina
Nieuwe reactie inzenden