Bijen, ze werken zich helemaal suf maar toch kunnen ze onvoldoende gewassen bestuiven om te voldoen aan onze alsmaar stijgende vraag naar voedsel. De behoefte aan vruchten, groente en noten blijft toenemen maar er zijn onvoldoende bijen om deze producten te bestuiven. Als gevolg daarvan komt de voedselproductie wereldwijd in gevaar, zegt de Rabobank.

Vreemd is het wel dat een bank zich druk maakt over bijen. Rabobankdirecteur Dirk Duijzer legt uit dat zijn bank altijd al zaken in de gaten houdt die met voedselproductie te maken hebben. De bank – die vroeger Boeren Leen Bank heette - maakt zich ernstige zorgen over het tekort aan bijen en de gevolgen voor de landbouw en voedselsector. Samen met de wetenschap, het bedrijfsleven en de overheid probeert de bank het tij te keren.

'Dat betekent dat wij altijd onderzoek doen naar belangrijke issues die spelen,' legt Duijzer uit. 'Dat kan zijn watertekort, dat kan zijn de stijging van de wereldbevolking van zes naar negen miljard. We hebben ook één nieuw issue onder de loep genomen, namelijk het aantal bijenvolken in de wereld. Dat heeft te maken grote amandelkwekers, die we tegenkwamen in Californië, die al jaren tegenvallende bevruchtingsresultaten hadden.'

Luxe voeding
Het gaat niet goed met de bijenvolken op de wereld omdat ze bedreigd worden door een varoa-mijt. De mijt verzwakt een bijenkolonie, die daardoor uiteindelijk sterft. De dieren die wel blijven leven, moeten extra hard werken omdat mensen steeds meer luxe producten willen eten, niet alleen in de westerse landen maar ook steeds meer in de wat armere landen.

Als gevolg van de groeiende vraag naar koffie, noten en fruit worden steeds grotere plantages opgericht. Dat is de grote boosdoener, volgens bijendeskundige Tjeerd Blacquiere van de Universiteit in Wageningen. De plantages worden zo groot dat de bijen niet bij bloemen in het hele gebied kunnen komen. Zoals bij een grote koffieplantage.

'Bij koffie is het zo,'vertelt Blacquiere, 'dat de bestuiving het best gaat als er een mengsel is van verschillende soorten bestuivers. Het gaat dus niet alleen om de aantallen bestuivers. Het werkt zelfs beter als eerst één soort bijtje een gewas bezoekt en daarna een ander soort bijtje. Dan werkt de bestuiving beter. Dat gebeurt alleen als er rondom de plantages voldoende hoekjes van het oorspronkelijke bos over zijn. Daar nestelen die beestjes in en daar hebben ze genoeg aanvullende bloemen en dat hebben ze nodig om aanwezig te zijn.'

Kleinschaligheid
Volgens Blacquiere moeten plantages in de toekomst anders ingericht worden of kleinschaliger van opzet worden. In Brazilië ging het al mis. 'In Brazilië worden heel veel meloenen geteeld, en ook watermeloenen.

'Voorheen ging die bestuiving helemaal vanzelf, maar nu zijn er dermate grote plantages gemaakt dat bleek dat de bestuiving in het midden van akkers niet meer voor elkaar kwam. Wilde bestuivers vliegen namelijk vaak niet zo ver. Het zijn beestjes die niet zo’n grote actieradius hebben, dus echte grootschaligheid gaat dan niet.'

Kunnen er niet tegen
Die grote plantages hebben ook nog een ander nadeel. Er worden in verhouding veel meer gewasbeschermingsmiddelen gebruikt. De bijen kunnen daar lang niet altijd tegen. Dat is bijvoorbeeld het geval bij de teelt van sperciebonen in Kenia. Daar worden veel bonen geteeld voor de Europese markt.

'Die teelt moet dat er natuurlijk netjes uitzien, zoals wij gewend zijn en dat betekent dat er ook gewasbeschermingsmiddelen gebruikt worden. De toetsing van gewasbeschermingsmiddelen wereldwijd, of ze veilig zijn voor bijen, gebeurt helemaal op basis van Europese honingbijen. Het is maar de vraag of de bijen die in Kenia vliegen daar ook beschermd mee zijn. Het zou best kunnen dat ze veel gevoeliger zijn, maar het zou ook kunnen dat ze ongevoeiliger zijn, maar dat weten we helemaal niet,' aldus Blacquiere.

Midden-Oosten
Volgens Tjeerd Blacquiere is er wereldwijd onvoldoende aandacht voor het probleem rond de bijen. Daarom moet er veel meer onderzoek gedaan worden naar de oorzaken en de mogelijke oplossingen om onze voedselproductie ook in de toekomst veilig te stellen.

De Rabobank wil daarin voorlopig een rol blijven spelen. Vooral nu blijkt dat voedseltekorten wereldwijd steeds vaker leiden tot rellen, zoals nu in het Midden-Oosten.