Bescherming van bedreigde dieren begint bij kinderen

Pandaberen beschermen is één. Maar in het Amsterdamse dierenpark Artis blijkt al snel hoe moeilijk het is om ook minder aaibare dieren als haaien en reptielen voor de toekomst te behouden.

Wereldwijd staan duizenden dieren en planten op de nominatie uit te sterven. Op de biodiversiteitsconferentie CITES, die deze weken in Qatar wordt gehouden, zoeken wetenschappers en overheidsinstanties naar manieren om bedreigde soorten te beschermen.

Het is onverwacht druk in het reptielenhuis en het grote aquarium van Artis Zoo in Amsterdam. Ongetwijfeld vanwege de kou buiten, maar ook door toedoen van de kinderen, die pa en ma tegen wil en dank meeslepen naar de gifslangen, krokodillen en haaien.

Niet eng
Een klein blond meisje loopt zonder te aarzelen naar de bak met een babyschildpad. Een jongetje kijkt gefascineerd naar een kraaghagedis, die hij best als huisdier zou willen hebben. "Helemaal niet eng, juist mooi", klinkt het gedecideerd.

Maar sommige reptielen hebben hun naam en uiterlijk niet mee. "Dat blijkt wel bij rondleidingen achter de schermen", zegt reptielenverzorger Jessy Cevat. "Sommigen vinden dat heel eng, maar uiteindelijk - als ze zien hoe rustig een dier is en dat iedereen er gewoon omheen staat, en ik ben erbij - durven ze zo'n dier soms toch aan te raken. Dan zijn ze ontzettend trots op zichzelf. Eigenlijk blijkt zo'n dier niet zo eng als hij er misschien uitziet."

Op de meest recente Rode Lijst van de IUCN van bedreigde diersoorten staat een recordaantal reptielen en amfibieën. In veel landen geldt een hapje gebakken leguaan als een niet te versmaden lekkernij. En ondanks hun lage aaibaarheidsfactor betalen sommige verzamelaars grof geld voor een zeldzame kikker of slang. Maar waar de panda wereldwijd is omarmd als knuffelbeest dat bescherming waard is, staan reptielen en haaien in de kou.

Vooroordelen
Anton Dral, haaienverzorger en onderzoeker in het grote Artis-aquarium blijft zich verbazen over de vooroordelen. Sinds de filmhaai Jaws 35 jaar geleden de bioscopen onveilig maakte, kan de haai geen goed meer doen. Dat de meeste soorten helemaal geen mensenvlees lusten, zal de doorsnee Artis-bezoeker een zorg zijn, merkt hij. Die komt om te griezelen. Ook als dat niet nodig is.

Dral: "Ik wijs ze steevast aan: de kleine verpleegsterhaai, de stierkophaai en onze luipaardhaaien. Kleine soorten die op de zeebodem scharrelen. Dan zijn mensen teleurgesteld. Ze verwachtten de grote menseneters, want die kennen ze." Dat weerhoudt ouders er overigens niet van hun eigen angsten op de kinderen over te brengen. 'Van generatie op generatie zit de haai in het verdomhoekje', zegt Dral.

Haaienvinnensoep
De toenemende vraag naar echte haaienvinnensoep heeft de dieren aan de rand van de afgrond gebracht. Met duizenden tegelijk worden ze gevangen, van hun vinnen ontdaan en teruggegooid in zee, waar ze onherroepelijk sterven. Als die slachting doorgaat, valt over enkele jaren weinig meer te onderzoeken, vreest hij. "Van de grotere soorten is bekend dat ze zich langzaam voortplanten. Overbejaging maakt hen extra kwetsbaar. "Als we niet uitkijken, zijn ze verdwenen voordat we ze goed konden bestuderen."

Op de biodiversiteitsconferentie CITES in Den Haag, drie jaar geleden, mislukte een voorstel om de handel in de meest bedreigde haaiensoorten te verbieden. In Qatar krijgen de dieren een nieuwe kans. Maar een vangstverbod alleen is niet voldoende, weet Dral. Net als drugs brengen vinnen veel geld op. "We zijn niet eens in staat de drugshandel een halt toe te roepen. En dan denken ze de vinnenhandel wel onder controle te krijgen?"

Zowel aquarist Dral als reptielenverzorger Jessy Cevat hopen dat educatie bijdraagt aan de bescherming van bedreigde dieren, ook soorten die minder aaibaar en schattig zijn. En dan niet alleen in landen waar dieren vooral dienen als voedsel of gebruiksvoorwerp. Gezien de ervaringen in Artis kan het Westen ook nog veel leren.