'Bernhard. Een verborgen geschiedenis' is een historische reconstructie van het eerste en tot dusverre meest onderbelichte deel van het leven van de voormalige prins-gemaal.

Hoe een astmatisch, gepest jongetje het brengt tot oorlogsheld en sprookjesvertellende prins. Historica Annejet van der Zijl deed hiervoor vijf jaar promotieonderzoek.

Het boek begint jaren voor Bernhards geboorte, met de (uiteindelijk gewonnen) strijd van zijn grootvader om de troon van Lippe-Biesterfeld te bemachtigen. Ook de stormachtige liefdesgeschiedenis van zijn ouders wordt beschreven: zijn moeder trouwt eerst uit nijd met een ander zodat het tweetal alleen een morganatisch huwelijk mag sluiten. Daarbij voert Van der Zijl behalve geschreven bronnen ook getuigenissen van familieleden op.

Opgepoetste verhalen
Dankzij die bronnen wordt duidelijk dat Prins Bernhard de verhalen over zijn jeugd en afkomst op veel punten heeft opgepoetst: zo worden bijvoorbeeld het heldhaftige beeld van zijn vader in de eerste wereldoorlog bij Van der Zijl een stuk minder glorieus. Ook Bernhards verrichtingen voor IG-Farben, vaak huizenhoog opgehemeld, blijken minder heldhaftig. 'Hij moest brieven nalezen op tikfouten, enveloppen dichtplakken, er postzegels op doen en ze naar de verzendafdeling brengen.' En zo brengt Van der Zijl veel meer terug tot ware proporties, waarbij ze steeds haar bevindingen zet tegenover beschrijvingen in eerdere biografieën.

Opmerkelijke vondst
Ook al was Van der Zijl meer uit op een goed geschreven verhaal dan onthullingen, ze deed toch een opmerkelijke vondst: een van Bernhards handtekening voorziene lidmaatschapskaart van de Deutsche Studentenschaft. Dat was een studentenvereniging met een duidelijk nationaalsocialistische signatuur, die om die reden in 1945 door de geallieerden werd verboden. Op deze kaart wordt onder andere melding gemaakt van betrokkenheid bij de SA en de NSDAP.

Niet oordelen
Veel van Bernhards latere keuzes en daden worden begrijpelijk door dit verhaal over zijn jeugd.  Moederslieveling 'Bernilo' groeide op in een verarmd adellijk gezin, waarin antisemitisme geen zonde was (net als bij veel Duitse edelen) en men hangt aan de verworvenheden van het feodale stelsel. Iets dat de latere prins-gemaal zijn hele leven is blijven doen. De schrijfster slaagt er daarbij goed in niet te oordelen of op te hemelen, net zoals ze eerder deed in 'Anna', haar biografie over Annie M.G. Schmidt of het ontroerende 'Sonny boy'.

Bernhard-vermoeidheid
Wie - net als ik- overweegt het boek te negeren wegens grote Bernhard-moeheid (de serie 'Schavuit van Oranje' is nog maar net afgelopen) onthoudt zichzelf een vlot geschreven levenshaal, met ook nog eens tal van interessante beschrijvingen van Duitsland en de Europese machtsverhoudingen aan het begin van de twintigste eeuw. Geïllustreerd met veel foto's uit onder andere uit het Zur Lippe-archief.
 
Misschien niet allemaal wereldschokkend maar het boek zorgt wel voor een van verfraaiingen ontdaan en daardoor completer beeld van de man die door de schrijfster wordt aangeduid als 'onverwerkt collectief verleden'.

Bernhard. Een verborgen geschiedenis - Annejet van der Zijl, Uitgeverij Querido, ISBN 10 9021437643, prijs € 27,95