Ze heeft 409.000 euro opgebracht: koningin Beatrix zoals ze in 1985 door Andy Warhol werd geschilderd. Het portret werd dinsdag in Amsterdam geveild. Beatrix, de favoriete koningin van Warhol, poseerde nooit voor dit portret. Maar wel voor de portretten van Nederlandse kunstenaars.

Beatrix als koningin van de disco, in roze en paarse neonkleuren, met een diadeem in het haar. Ze past bij de beroemde, kleurige portretten van Mao Zedong en Marilyn Monroe; en zelfs bij de afbeeldingen van blikjes Campbell-tomatensoep en Coca-Cola. Beatrix was een van de iconen die de Amerikaanse kunstenaar Andy Warhol (1928-1987) vastlegde.

Het portret van Beatrix maakte Warhol tussen 1983 en 1985, samen met portretten van drie andere vorstinnen. Ze waren de basis voor de serie 'Reigning Queens', die in 1985 op de markt kwam, als zeefdruk in grotere oplage. Van de vier vorstinnen noemde Warhol de Nederlandse koningin 'the best looking of the bunch'. Het originele Warhol-portret van Beatrix is op de veiling bij Christie's in Amsterdam gekocht door de Triton Foundation, een Nederlandse stichting die een verzameling topstukken in bezit heeft uit de periode 1860-1970. De stichting geeft het schilderij in langdurige bruikleen aan het Rijksmuseum in Amsterdam.

Supermodel
Vincent van Zon, de vorige eigenaar, kocht het portret in 2002 van 'Baby' Jane Holtzer, een zogeheten supermodel van Warhol. Van Zon heeft het werk vaak uitgeleend voor exposities. Nu doet hij het toch van de hand. 'Ik vind het een heel mooi portret, maar het is een puur emotionele beslissing. (…) Nadat ik had besloten het te verkopen, heb ik nog avond aan avond in haar mooie ogen gekeken. Maar uiteindelijk is het toch een goede beslissing', vindt Van Zon. 

Poseren
Warhol maakte voor het portret simpelweg gebruik van een officiële foto van Beatrix. Maar er zijn ook kunstenaars voor wie de koningin heeft geposeerd. Dit leverde in de loop van de jaren een aantal portretten op. Ook grafisch werk, te zien in alle postkantoren, stadhuizen en ministeries. Het zijn geen klassieke staatsieportretten maar eigentijdse werken.

Hoe lastig is het om de koningin te portretteren? Schilderes Marte Röling: 'Ik vind dat de koningin een heel klassiek gezicht heeft. En omdat het regelmatig en mooi is, is zij moeilijk te tekenen. De gelijkenis staat en valt namelijk met de onregelmatigheden in een gezicht. Hoe gelijkmatiger en mooier, hoe meer 'speurwerk' naar die minieme verschillen van een wenkbrauw of een neusvleugel', aldus Marte Röling.

Markant
Kunstenares Ans Markus benadert het anders: 'Koningin Beatrix heeft zo’n uitgesproken gezicht en kapsel. Dat markante is heerlijk. Het stukje tussen de wenkbrauwen, boven haar neus is heel markant. En het deel vanaf haar neus naar haar bovenlip is langer dan gemiddeld. Dat waren iedere keer weer de moeilijkste stukjes.'

Op de portretten van Markus kijkt de koningin je vanaf het doek aan, haar hoofd naar rechts gedraaid. 'Ik hoop dat daar iets in zit van dat koninklijke, maar aan de andere kant ook vriendelijkheid.' Een groot close-up van de koningin heeft ze nog steeds in haar expositieruimte. 'Ik wil dat dit daar blijft.'

Op de vingers
Ook andere kunstenaars werden in de loop der jaren uitgenodigd om portretten van Beatrix te maken, vaak onder regie van de Rijksvoorlichtingsdienst. Maar dat betekende niet dat de ambtenaren de kunstenaars op de vingers keken. 'Ik had alle vrijheid de portretten te maken zoals ik zelf wilde. Zonder bemoeienis van buitenaf', schrijft Marte Röling. 

Openbaar
Een van de portretten van Ans Markus hangt in Paleis Het Loo, waar het publiek het kan zien. Ook het Warhol-portret van Beatrix zou in een openbare collectie moeten komen, hoopt Vincent van Zon. De bruikleenconstructie met het Rijksmuseum voldoet dus aan deze wens.