Het onderzoek naar de Nederlandse steun aan de oorlog tegen Saddam Hussein komt zeven jaar te laat. Maar een vergelijking met onze traditionele bondgenoot, het Verenigd Koninkrijk, biedt toch enige troost.

Het rapport van de Commissie Davids biedt verrassend scherpe conclusies waar de Britse Goliath, de moeder der democratieën, net begonnen is aan zijn vijfde onderzoek.

Nederlanders hebben een onverbeterlijke hang naar de positie van underdog. Met betrekking tot het onderzoek naar de Nederlandse steun aan de oorlog tegen Saddam Hussein was het al niet anders. Zeven jaar nadat het Foreign Affairs Committee van het Britse Lagerhuis zijn eerste rapport uitbracht, was de onafhankelijke Commissie-Davids in Nederland net een beetje op dreef met haar onderzoek.

Maar die eerste parlementaire commissie in het Verenigd Koninkrijk kon in juli 2003, een paar maanden na de invasie van Irak, slechts gegronde twijfels uitspreken over de motieven waarmee de Brtise premier Tony Blair de strijd was aangegaan: de serieuze bedreiging die uitging van Irak onder Saddam Hussein en zijn vermeende massa vernietigingswapens. Noch premier Blair noch de hoofden van de betrokken Britse inlichtingendiensten wensten mee te werken aan het rapport.

Boze Britten
Waar de boze Britten in 2003 politieke verantwoording eisten van hun premier voor een oorlog die zij niet wilden, zet de Nederlandse Commissie-Davids in 2010 na een gedegen onderzoek de feiten op een rij en laat het politieke oordeel nadrukkelijk aan het parlement.

Commissie-voorzitter Davids: "De commissie heeft haar taak opgevat als een onderzoek naar de feiten . Zij geeft geen interpretatie, hoewel dat nooit volledig te vermijden is. Maar ze geeft in elk geval geen politieke duiding. De regering kan , om een voorbeeld te noemen, het parlement onvolledig hebben voorgelicht, en de commissie zal dat dan ook constateren, maar of dat té onvolledig is, is een oordeel dat de politiek moet vellen."

De tweede Britse onderzoekscommissie, de Intelligence en Security Committee, was al niet meer ingesteld door het parlement, maar door de Britse regering en rapporteerde in september 2003 rechtstreeks aan de premier die op zijn beurt het parlement moest inlichten. Deze commissie zette grote vraagtekens bij de bewering van de regering-Blair dat Britse en andere NAVO-doelen op Cyprus en in Turkije binnen 45 minuten getroffen konden worden door Iraakse raketten met chemische dan wel biologische wapens.

Taxichaufffeur
De 45 minuten-claim was gebaseerd op slechts één bron die ook nog eens onbetrouwbaar bleek. Boze tongen spraken zelfs van een taxichauffeur. Bovendien waren twee dingen door elkaar gehaald. Het ging om de vermeende aanwezigheid van biologische en/of chemische wapens en om slagveldwapens die bij lange na niet konden reiken tot Turkije of Cyprus.

Maar dat weerhield de Nederlandse regering er niet van om zich in de kern op dit Britse ‘september dossier’ te beroepen.

In het voorjaar van 2003 verwees de Nederlandse premier Balkenende nog naar het risico dat de Iraakse dictator Saddam Hussein massavernietigingswapens zou leveren aan terroristen. Het Britse Intelligence and Security Committee had echter al een maand eerder gerapporteerd dat het daarvoor geen enkele aanwijzing had.

Strijdlustig
De Nederlandse Commissie-Davids constateert dat de Nederlandse inlichtingendiensten zich vooral hebben gebaseerd op de informatie van hun Britse en Amerikaanse collega’s. Zelfs de kritische kanttekeningen en nuanceringen die de Nederlandse diensten wel plaatsten, heeft de regering niet overgebracht aan de het parlement.

Op dit punt bleef de verder opvallend strijdlustige premier Balkenende in zijn reactie zeer terughoudend. "Op dat punt zullen we nauwgezet terugkomen bij onze reactie. Mijn beeld is dat minister Kamp - van Defensie - ook regelmatig heeft gesproken over de nuancering van de inlichtingendiensten. Wanneer we het hebben over de informatie die beschikbaar was, dan hebben we het natuurlijk niet alleen over de intelligence van het VK en de VS, maar evenzeer over informatie van het Internationaal Atoom Agentschap IEAA, de VN en anderen."

Terwijl het Verenigd Koninkrijk na het Hutton en Butler Report – geen van beide parlementaire commissies – inmiddels aan zijn vijfde onderzoek naar de oorlog in Irak is begonnen, levert de Nederlandse Commissie-Davids, waarvan sceptici weinig hadden verwacht – een verrassend kritisch rapport af.