Geld speelt een belangrijke rol in haar leven. Maar het is niet haar belangrijkste drijfveer. Angelien Kemna, de meest invloedrijke vrouw in de financiële wereld, kwam vanuit de Verenigde Staten terug naar Nederland om voor de Algemene Pensioen Groep (APG) te gaan werken. APG houdt zich bezig met vermogensbeheer, de administratie en communicatie voor pensioenfondsen. 'Ik wil een steentje bijdragen als het gaat om het teruggeven van vertrouwen.' Deel 34 in een serie gesprekken met prominente Nederlanders.
In Amerika zag ze hoe mensen in korte tijd de helft van hun pensioen kwijt raakten als gevolg van de kredietcrisis. 'Als je stomtoevallig de pech had dat je bijna met pensioen ging en je raakte de helft van je pensioen kwijt, dan gebeurde het soms dat mensen hun hypotheek niet meer konden betalen.  Gepensioneerden zonder kinderen of familie die voor hen zorgen, konden in een tentenkamp gaan wonen.'

Angelien Kemna noemt het haar inspiratiebron. Het was in ieder geval de reden om na een kleine drie jaar weer terug te keren naar Nederland, om een bijdrage te leveren aan wat zij het beste pensioensysteem ter wereld noemt.
 
Pensioenfondsen moeten volgens Kemna meer uitleggen aan hun deelnemers. Een betere voorlichting over rendementen en risico’s is belangrijk. Zeker sinds de kredietcrisis vanaf 2008 de rendementen van deze fondsen onderuit haalde.  En ook het feit dat we steeds langer leven heeft gevolgen voor (bijna) gepensioneerden.

Topbelegger
Ze draaide al een flink aantal jaren mee in de financiële wereld, voordat Angelien Kemna in de zomer van 2007 naar de VS vertrok. Ze werkte onder andere voor Robeco en IRIS Research. En van 2001 tot halverwege 2007 was ze topbelegger bij ING. Voor de bankverzekeraar beheerde en belegde ze vele miljarden. Een oud besluit van haarzelf en haar echtgenoot om op hun vijftigste 'wat rustiger' aan te gaan doen, deed haar besluiten om in 2007 naar de VS te vertrekken. Angelien Kemna had het drie jaar geleden wel een beetje gehad met de financiële wereld. Ergernis over de klantbenadering van financiële instellingen maakte het dat ze het niet meer zo fijn vond om in die wereld te werken. Haar echtgenoot wilde bovendien zijn eigen bedrijf, een onderneming op het gebied van logistieke software, uitbouwen in de VS. Ze had behoefte aan een beetje meer zingeving. Wilde niet alleen maar met geld bezig zijn, maar wilde iets doen met haar interesse voor duurzame energie. Het was een logisch moment om de oversteek te maken.

Ze was dus gestopt met het harde werken, meer dan fulltime. Tot ze in Amerika armoede zag ontstaan bij bijna gepensioneerden. Er liggen veel uitdagingen bij de pensioenfondsen. Los van de kredietcrisis hebben ze ook te maken met het feit dat we steeds ouder worden… dus dat pensioenen langer uitbetaald moeten worden. Dit betekent dat bij gelijkblijvende pensioenen de rendementen van pensioenfondsen zeer fors omhoog zouden moeten gaan. 'Dat mensen langer blijven leven, heeft op termijn een grotere impact op pensioenfondsen dan de kredietcrisis.'

Laag pensioen
In haar functie bij APG wil Kemna duidelijk maken dat de zekerheid van een goed pensioen en risico nemen op beleggingen niet op gespannen voet staan met elkaar. Beleggen zonder risico levert weinig op. 'Dan hebben gepensioneerden straks gegarandeerd een laag pensioen, vanwege de inflatie.' En verder: 'het gelukkige feit dat we allemaal ouder worden, betekent dat de beleggingsrendementen hoger moeten zijn dan ze gemiddeld over de afgelopen 100 jaar zijn geweest. Het is maar zeer de vraag of dat in de praktijk reëel is.'

Er wacht haar dus een schone taak. Kan ze gepensioneerden van de toekomst – of ze nu in of buiten Nederland wonen – misschien geruststellen? Nee, zegt Kemna. 'Mensen moeten af van de gedachte dat hun pensioen volledig gegarandeerd kan zijn. Dat kan gewoon niet. Je kan het wel zo goed mogelijk doen.'

Het helpt dat het Nederlandse pensioenstelsel tot de beste ter wereld behoort. Kemna wil haar steentje bijdragen om dat zo te houden. 'Risico delen over generaties en met elkaar is een essentieel goed. Het betekent in feite dat je risico’s poolt. Dat je dus gezamenlijk risico’s kan dragen die je als individu niet zou moeten nemen.'

Omgaan met geld
De topbelegger van APG vindt het belangrijk dat we van jongs af aan beter leren omgaan met geld. Vandaar dat Kemna de Nederlandse overheid zou willen vragen om iets te doen aan het financieel analfabetisme: in het onderwijs zou er aandacht voor moeten zijn. 'Op de middelbare school inclusief het VMBO zou hier iets aan gedaan moeten worden.' Kemna – die econometrie studeerde in Rotterdam -  meent dat we kritischer moeten (leren) zijn als het gaat om financiële producten. 'Als je in de supermarkt een potje pindakaas koopt, koop je ook niet altijd blind de goedkoopste. Je oriënteert je af en toe op wat goed is en wat slecht is voor je lijf. En dan zeg ik: waarom zou je bij financiële producten voor een dubbeltje op de eerste rang willen zitten? Waarom zou je naar een bank als Icesave gaan voor een paar kwartjes meer rente, terwijl je helemaal niet weet wat je koopt?'

Volgens haar zou het een stap in de goede richting zijn als het ministerie van onderwijs programma’s zou laten ontwikkelen waardoor leerlingen dankzij speelse programma’s leren omgaan met geld. 'Er is te veel mee gemoeid. En in de toekomst steeds meer. Je moet leren zorgen dat je jezelf je hele leven kan onderhouden door verantwoord met je geld om te gaan. Er is minder geld. Dus leer nu maar meteen hoe die dingen werken.'

Opties
Angelien Kemna begon al vroeg met beleggen. Tijdens haar studententijd werd de optiebeurs in Amsterdam opgericht. 'Ik denk dat we een jaar of twintig waren, mijn man en ik. De Option Exchange was nieuw en dus spannend. Van het geld dat we verdienden gingen we op reis. Als we een goed jaar hadden gehad, konden we een verre reis maken. We hebben ook best wel slechte zomers gehad. Maar we gingen voor die tijd ook al op ongebruikelijk verre reizen.'

En zou ze weer in het buitenland willen wonen? Smaakte de drie jaar in de VS naar meer? 'Nou dat speelt best. Ik sta hier voor een belangrijke klus. Ik hoop dat we het vertrouwen weer terug kunnen winnen. Maar ik sluit niet uit dat we daarna weer uitvliegen.'