Een watersnoodramp in New York? Wetenschappers van de Vrije Universiteit Amsterdam helpen de grotendeels op eilanden gebouwde wereldstad beschermen tegen het opkomende zeewater. Niet met een opgeheven vingertje, maar 'nederig'.
 
De eerste presentatie van het Nederlandse plan voor New York was snel afgelopen.  'We kwamen toen misschien een beetje teveel met het Nederlandse opgeheven vingertje vertellen wat er hier allemaal moest gebeuren, zoals hele hoge dijken aanleggen', vertelt Jeroen Aerts, hoogleraar klimaat- en waterrisico's aan de VU. 

'Toen stonden we binnen de kortste keren weer buiten, want dat was veel te duur en New York is Nederland niet.  Daarna zijn we ons eerst eens gaan inleven in hoe ze hier plannen maken en maatregelen nemen.'
 
Dat was vijf jaar geleden. Het Instituut voor Millieuvraagstukken van de Vrije Universiteit Amsterdam is sindsdien betrokken bij de planning om de ruim 800 kilometer lange kust van New York klimaatbestendig te maken. 

Evacuatie
Op werkbezoek in New York om de tussenstand op te nemen praten professor Aerts en zijn collega Wouter Botzen over de orkaan Irene van eind september 2011. Het overstromingsrisico was toen ernstig genoeg voor burgemeester Bloomberg om honderdduizenden mensen uit de laagst gelegen stadsdelen te laten evacueren. 

Uiteindelijk viel het mee met de waterschade in de Big Apple. Maar in een toekomst met een warmere wereld, hogere waterstanden en intensere stormen kan een volgende orkaan een stormvloed opstuwen die wel levensgevaarlijk wordt.
 
Wall Street
'Dan kan het mensenlevens gaan kosten', zegt oceanograaf Malcolm Bowman. 'Dan klotst het water door Wall Street. Belangrijke infrastructuur wordt getroffen: ziekenhuizen, de riolering, communicatieleidingen.'
 
De oceanograaf legde de eerste contacten tussen planners van New York en de VU-wetenschappers.  'Bowman was erg geïnteresseerd in de Nederlandse aanpak', vertelt Aerts.  'Onze dijken en stormvloedkeringen.'
 
Overstromingsverzekering
De Nederlanders gingen aan het werk met de plannen en ideeën die New York al had. Adviseren in plaats van beter weten?  'Ja, een wat meer nederige opstelling', lacht Aerts.  'En ik wil benadrukken dat we ook wel wat van de Amerikanen kunnen leren. 

Zij zijn veel meer gericht op zelfredzaamheid, eigen verantwoordelijkheid. Overstromingsverzekeringen bijvoorbeeld.  Die hebben wij in Nederland niet. Dus daar kunnen wij dan iets van leren.'
 
Overstromingsverzekeringen werden een belangrijk onderdeel van het VU-plan voor New York.  'Je kan mensen op twee manieren motiveren om maatregelen te nemen', zegt Wouter Botzen. 'Je kan van ze eisen dat ze allerlei verscherpte bouwvoorschriften gaan volgen. 

Maar je kan mensen ook positief prikkelen door bijvoorbeeld korting op verzekeringspremies te geven. Op die manier spoor je hen aan om minder te bouwen in risicovolle gebieden.'
 
Groene daken
Hogere dijken en stormvloedkeringen blijven nog steeds opties in het Nederlandse actieplan, maar vooralsnog minder nadrukkelijk. De VU-wetenschappers adviseren ook millieumaatregelen zoals het uitbreiden van de brakwatermoerassen van Jamaica Bay bij Kennedy Airport als bufferzones om de golven van een hogere zee op te vangen.

'En kleinschaligere maatregelen zoals groene daken op wolkenkrabbers die het regenwater een tijdje absorberen en dan pas het riool in laten stromen', zegt Aerts.
 
New York trekt honderden miljoenen dollars uit voor de ontwikkeling en bescherming van de waterkant van de stad. De Nederlandse adviezen om de effecten van klimaatverandering op te vangen zijn in die veeljarenplannen geïntegreerd. Maar met name de politiek in Amerika blijft moeilijk doen over het begrip 'klimaatverandering'. Is dat niet een probleem?
 
'Ook als je niet in klimaatverandering gelooft, moet New York toch maatregelen nemen', zegt Jeroen Aerts. 'De komende dertig jaar krijgt New York er een miljoen of wat nieuwe inwoners bij. Die gaan grotendeels in overstromingsgevaarlijke gebieden wonen, want daar is nog ruimte en daar is het mooi. 

Alleen al om die reden, dat er veel meer mensen dicht aan het water gaan wonen, moet je nadenken over maatregelen voor de lange termijn om overstromingen te vermijden.'