Buitenlandse Wortels - Nederlandse Bodem

In deze serie komen mensen aan het woord die op een andere plek wonen dan waar ze zijn geboren. Nederlanders die om wat voor reden ook naar het buitenland zijn vertrokken of buitenlanders die juist in Nederland zijn komen wonen. Lukt het ze om te aarden in hun nieuwe omgeving of blijven ze vasthouden aan hun wortels? Maar vooral in hoeverre draagt de combinatie bij aan wie ze zijn. Draagt het bij aan hun succes.

In deel 1: Hendrik Jan Bennink. Hij vertrok in zijn jonge jaren naar Australië.

In deel 2: David Colmer. Een Australiër die besloot in Nederland te gaan wonen. 

In deel 3: Jeroen Joosten. Een Nederlander die vanwege de liefde naar de VS vertrok.

In deel 4: Fiona Passantino. Een Amerikaanse die naar Nederland kwam en hier wil blijven.

In deel 5: Luciënne Ruland vertelt over haar besluit om in Tunesië te gaan wonen en te blijven.

In deel 6: Najoua Dhaouadi zegt dat ze zich thuis voelt in Nederland én in Tunesië.

In deel 7: Judith Mok vond in Ierland weinig aansluiting maar wel - via een omweg - haar wortels.

In deel 8: Maurice Deuss ging voor zijn werk naar Hongarije, werd verliefd, en bleef.

In deel 9: Agnes Szabo studeert in Nederland en wil blijven. Maar alleen als ze werk vindt.

In deel 10: Charles Hoedt voelt zich thuis in Rusland, maar wil oud worden in Nederland

Zijn vertalingen van Nederlandse literatuur winnen prijzen, en hij woont al bijna 20 jaar in Nederland. Maar, zegt de Australische vertaler en auteur David Colmer, 'ondanks mijn Nederlandse paspoort voel ik me geen Nederlander'.

Langs de ramen van zijn appartement in Amsterdam vallen sneeuwvlokjes. David Colmer grijnst. 'Ik hou wel van die echte winters hier. Dat schaatsen bijvoorbeeld, die vrolijke opwinding die zich verspreidt over het land. Heel bijzonder. Als buitenstaander zie ik het met verbazing aan, maar ik vind het ook wel leuk om mee te doen. Ik kan er niets van, maar het is een enorm volksfeest.'

Colmer praat met zachte stem. Hij denkt lang na over zijn antwoorden en zoekt zorgvuldig naar de juiste woorden. Waarschijnlijk net zoals hij dat in zijn werk doet. Colmer vertaalt Nederlandse literatuur naar het Engels, van Arthur Japin tot Annie M.G. Schmidt. En daarin is hij goed. In 2009 ontving hij de New South Wales Translation Prize.

Zilveren schaatsen
Sinds 1992 woont Colmer in Nederland. Zijn studie medicijnen had hij tien jaar eerder al opgegeven om iets van de wereld te zien. Na omzwervingen in onder meer Azië en verschillende Europese steden belandde hij in Amsterdam. 'Als kind kende ik Nederland alleen van het boek De zilveren schaatsen, met Hans Brinker die zijn vinger in de dijk stak. Hoe zo'n dijk eruit zag, ik had geen idee. Als een soort muur...'

Australiërs wisten weinig van Nederland, zegt Colmer, maar ze vonden Nederlanders wel arrogant. 'In die tijd dachten we over veel volken negatief, dus die arrogantie was nog een relatief mild vooroordeel. Achteraf denk ik dat het vooral te maken heeft met stugheid en gelijkhebberij. Als Nederlanders - en dan bedoel ik vooral mannen - denken dat ze gelijk hebben, dan willen ze dat ook meteen kenbaar maken.'

Echt geïntegreerd
Amsterdam beviel hem meteen. Knus en gezellig, maar aanvankelijk ook wel wat klein en dorps vergeleken met wereldsteden als Tokio, waar hij eerder had gewoond. Zijn Nederlands was na een half jaar al zo goed dat hij aan de slag kon als vertaler. 'Door mijn werk heb ik Nederland goed leren kennen. Ik denk dat ik daarom wel ben geïntegreerd. Wat ik niet wist, las ik in boeken.' Toch werd hij niet echt een Nederlander.

'Iemands karakter wordt volgens mij gevormd voor zijn twintigste, en ik kwam hier pas rond mijn 30ste.' Maar in zijn werk is de blik van een buitenstaander juist goed. 'Ik moet een boek kunnen lezen, begrijpen en aanvoelen als een Nederlander, maar ik moet de sprong kunnen maken naar het Engels, zodat het ook Engelstaligen duidelijk wordt. Het komt er op neer dat ik lees als een binnenstaander en omzet als een buitenstaander.'

Geen controverse
Zo kijkt hij ook naar de dingen om hem heen, zegt hij. 'Het is natuurlijk niet zo dat ik door de Albert Heijn loop en denk, wat zijn die stroopwafeltjes toch voor rare dingen? Maar ik verbaas me wel over veel zaken.' Het schoolsysteem bijvoorbeeld. Colmer vindt het vreemd dat kinderen al op zo'n jonge leeftijd worden ingedeeld in verschillende niveaus, zoals VMBO of gymnasium.

Of dat er wordt geloot voor populaire scholen en dat die loting ook nog wordt gezien als iets rechtvaardigs. Of dat in de hoogste vorm van onderwijs, het zelfstandig gymnasium, zoiets elitairs als Grieks en Latijn verplicht is. 'Hoe kan een land dat in veel opzichten zo progressief is, tegelijk zo conservatief zijn?'

Wat Colmer ook 'wonderlijk' vindt is dat Nederland zo makkelijk accepteert dat er politieke beslissingen worden genomen die fundamentele rechten aantasten. 'Toen ik trouwde, kon ik nog makkelijk een verblijfsvergunning krijgen.'

'Maar de laatste 15 jaar zijn de regels voor gezinshereniging enorm verscherpt. Omdat het aantal immigranten - nee, islamitische immigranten - als een probleem wordt gezien. Dat zie ik als een beperking van het recht van iedere Nederlander op vrije partnerkeuze. Maar daar lees je vrijwel niets over in de krant. Het wordt niet gezien als een controverse.'

Boomerang emigranten
Colmer kan af en toe wel naar Australië verlangen. Als hij in Australië door het bos loopt, zegt hij, dan voelt hij zich daar echt thuis. Maar door de jaren heen is hij de Australische cultuur ook ontgroeid.

Nu mist hij zelfs bepaalde dingen van Nederland als hij er is. Aan teruggaan denkt hij dan ook niet. Zeker niet zolang zijn dochters (uit een eerdere relatie in Engeland en van zijn huidige Nederlandse vrouw) hier in Europa wonen.

'In Australië heb je de boomerang-emigranten. Ze komen naar Australië, vertrekken weer, krijgen spijt en komen toch weer terug. Ik woon nu bijna 20 jaar in Nederland en dat kan ik niet ongedaan maken door weer terug te gaan naar Australië. Bovendien, ik vertaal nu Nederlandse literatuur. Dat zou daar wel een heel vreemd beroep zijn...'