Papaverboeren in Afghanistan, verslaafde hoertjes met hiv in Oekraïne, kapot geschoten wijken in Somalië en drugstoeristen in Nederland. Heroïne trekt een vernietigend spoor door de wereld. De Nederlandse journalist Antoinette de Jong en fotograaf Robert Knoth verdiepten zich 20 jaar lang in Afghaanse opiumpapaver en wat dit wereldwijd teweeg brengt. Hun boek met verhalen en foto's is zojuist verschenen.

65 miljard dollar gaat er jaarlijks om in de wereldwijde opiumhandel. Een heel klein deel daarvan gaat naar de boeren, warlords en de Taliban in Afghanistan, zegt journalist Antoinette de Jong. De rest, zo’n zestig miljard, wordt langs de handelsroute verdiend. ‘Wij hebben die route afgereisd om te zien wat de impact is van de heroïne in de landen die het passeert.’ Die impact is desastreus.

Papaver voor wapens
De Afghanen gingen op grote schaal opiumpapaver verbouwen toen Sovjettroepen het land binnenvielen en een marionetregering installeerden. Afghaanse opstandelingen gebruikten de papaveropbrengst om illegaal wapens te kunnen kopen. Alle pogingen die sindsdien zijn ondernomen om Afghaanse boeren te laten overstappen op een andere teelt, zijn grotendeels mislukt. Opium is simpelweg té lucratief.

Miljoenen Afghanen verdienen hun geld met opiumhandel. Boeren en kinderen likken tijdens het oogsten van de papavers hun vingers af en raken zelf verslaafd. Volgens De Jong kampen ook in de buurlanden van Afghanistan miljoenen mensen met een heroïneverslaving. ’In de Pakistaanse stad Karachi heerst een cultuur van wapens en drugs. Ze hebben de stad op de rand van de afgrond gebracht.’ Opiumhandel en de grootscheepse corruptie dat het met zich meebrengt, ondermijnen de stabiliteit in de landen in Centraal-Azië.  

Kosovo betaalde oorlog met heroïne
De Jong bladert door het boek ‘Poppy, trails of Afghan heroin’ en wijst op een foto van twee gewapende soldaten in de Kosovo-oorlog in zuid-oost-Europa. De foto is gemaakt in 1998. ‘De Kosovaren hebben hun strijd bekostigd met de handel in Afghaanse heroïne. Ze bleven ook na de oorlog actief in die handel. Met die gevolgen en maffiapraktijken hebben we nog steeds te maken.’

De Russen consumeren eenvijfde van alle Afghaanse heroïne en zijn daarmee grootverbruikers. De heroïneverslaving leidt tot een explosie aan hiv-besmettingen en aids onder junks en prostituees. Ook in Oekraïne vormen verslaafde en besmette prostituees een enorm probleem. De heroïneroute loopt vervolgens via distributieland Nederland naar Groot-Brittannië en andere Europese steden.

Drugstoerisme en prostitutie
Midden jaren negentig belandden De Jong en fotograaf Robert Knoth ook in de Rotterdamse achterstandswijk Spangen. ‘De bewoners kwamen in opstand tegen het drugstoerisme en de prostitutie. De overlast die je daar zag, kom je ook tegen in andere grote Europese steden’, zegt De Jong.

Heeft ze in al die jaren het begin van een oplossing kunnen bedenken voor al die problemen die door heroïne wordt veroorzaakt? Dat is niet eenvoudig, zegt De Jong. ‘Je moet langs de hele keten stabiele omstandigheden creëren en zorgen dat mensen andere bronnen van inkomsten krijgen. Mensen willen niet meewerken aan de opiumhandel, maar doen het omdat ze geen keus hebben.' Ze geeft als voorbeeld de grensbewakers in Tadjikistan die maar 20 dollar per maand verdienen. De verleiding om mee te werken aan de drugshandel is dan groot.

Een ander perspectief bieden
De Jong: ‘Als je mensen een ander perspectief kunt bieden en dat combineert met misdaadbestrijding en legalisering van drugs dan heb je een aantal maatregelen die kunnen werken. Helaas kijken de meeste regeringen niet verder dan één regeringsperiode.’

Regeringen verdienen volgens haar zelf ook direct aan de heroïnehandel. ‘Volgens schattingen is vorig jaar vijf miljard dollar cash overgebracht naar Dubai, waar het is omgezet in prachtige, glimmende wolkenkrabbers en luxe winkelcentra.’