'Meesterwerken van een genie', schrijft de New York Times. Twee romans van de 100-jarige schrijver Hans Keilson worden opeens weer uitgegeven en vertaald. De joodse Keilson vluchtte in 1936 uit Duitsland naar Nederland en bleef. 'Het is niet tevergeefs geweest.'

Een paar van de boeken op tafel bij Hans Keilson thuis vallen bijna uit elkaar van ouderdom. Ze zijn al zo'n 50 jaar oud. Toen hij vorig jaar honderd werd zijn twee titels opnieuw uitgegeven. In het Duits. 'Een mooie taal, ja', zegt Keilson. 'Maar het hangt ervan af wie het spreekt. En wat erin gezegd wordt.'

Tijd vooruit
Keilson was circa vijftig jaar oud toen in 1959 'Der Tod des Widersachers' (Ned. vertaling: In de Ban van de Tegenstander) in zijn vaderland werd uitgegeven. Duitsland was in die tijd nog niet rijp voor de literaire analyses van Hans Keilson, constateert hij zelf. Maar nu blijkbaar wel.

'Zo kwam ik toch langzaam tot de overtuiging dat ik eigenlijk mijn tijd vooruit was. Dat ik een probleem zag en beschreef en analyseerde, toen het in Duitsland nog niet spruchreif was,' aldus Keilson. Toen hij in 2008 een belangrijke literatuurprijs kreeg van de krant Die Welt was dat het begin van zijn nieuwe roem.

Allerbeste
In de New York Times stond begin augustus een enthousiaste recensie van 'Comedy in a Minor Key'. Ook 'The Death of the Adversary' werd besproken, al was dat al in 1962 in het Engels verschenen. 'Iedereen zou Hans Keilson moeten opnemen in zijn lijstje van de allerbeste schrijvers', vond de recensente.
 
Keilson een genie? 'Het doet geen pijn, hè?', reageert de 100-jarige schrijver laconiek. Maar hij herkent zich niet in de omschrijving. 'Ach, welnee. Dat is hoe men in Amerika omgaat met mensen die men wil waarderen. Dat hoeft in mijn leven niet.'
 
Vijand
Hans Keilson werkte jarenlang als psychoanalyticus in Bussum. Hij is een autoriteit op het gebied van trauma's bij joodse kinderen die de Tweede Wereldoorlog hadden overleefd. Zelf was hij in 1936 naar Nederland gevlucht. In zijn vaderland Duitsland mocht hij als joodse arts niet werken.
 
Het begrip 'vijand' staat centraal in zijn roman 'In de ban van de tegenstander'. De hoofdpersoon verdiept zich in de motieven van een politicus die uit is op de vernietiging van een groep mensen. Hij raakt zó bezeten door zijn vijand - de politicus - dat hij een buitenstaander wordt voor zijn vrienden.
 
Zelfvernietiging
De vergelijking met Hitler en de joden is snel gemaakt. 'Het kan overal gebeuren. Ik wil er geen specifiek joods probleem van maken in het boek. Dat het tot zelfvernietiging kan leiden is me pas later duidelijk geworden.'
 
De haatgevoelens die je kan hebben voor een vijand, voor andere mensen, zijn volgens hem verbonden met 'niet wensen te weten wat in jezelf omgaat, wat je zelf voor schurk kunt zijn.' Na 'In de ban van de tegenstander' heeft Keilson geen romans meer geschreven.
 
Zeggingskracht
De schrijver is breekbaar en langzaam in zijn bewegingen, maar heel helder van geest. Hij concludeert dat zijn 'oude' romans niet uit de tijd zijn. 'Daar ben ik blij mee. Ze hebben een nieuwe zeggingskracht, die ze toen niet hadden.'
 
Ook in Amerika, met een andere bevolking en een heel ander verleden. 'Dat een Amerikaanse schrijver mijn werk toevallig ontdekt en dat een uitgever mijn boek publiceert. Dat vind ik leuk, ja. Het was dus niet tevergeefs.'
 
Uitgeverij Van Gennep heeft in december 2009 'In de ban van de tegenstander' uitgegeven. De uitgave van 'Komedie in  mineur' wordt in het voorjaar van 2011 verwacht.