De Nederlandse Antillen moeten vaart zetten achter de ontmanteling van het land. Dat zei hoogleraar Jaime Saleh tijdens de Studium Generale Koninkrijksrelaties van de Universiteit Utrecht. Staats- en bestuursrechtsdeskundige Jeff Sybesma waarschuwde voor mogelijke problemen rond de nieuwe toezichtsmechanismen in het Koninkrijk, waarbij bijvoorbeeld de BES-eilanden strenger toezicht krijgen.

Saleh is bang dat de ontwikkelingen op de Antillen de staatkundige herstructurering kunnen vertragen. En daar is niemand bij gebaat. Hij hield zijn gehoor voor dat de staatkundige vernieuwing nu afgemaakt moet worden, omdat er geen weg terug meer is.

Maar de jongste ontwikkelingen op de Antillen baren de hoogleraar zorgen. Nu de Statenverkiezingen in januari 2010 alsnog doorgaan en er op Bonaire een referendum komt, kan er stagnatie optreden. "Er kan een heel andere coalitie komen met andere ideeën. Daar zitten we niet op te wachten."

Veertig jaar
Over de staatkundige kwestie wordt al veertig jaar gesproken en dat moet nu snel worden afgehandeld. "Dat is waar de samenleving behoefte aan heeft. Niemand zit te wachten op heronderhandelen." Als de Rijkswetten niet snel worden goedgekeurd, dan begint de hele cyclus langs de eilanden en parlementen volgens Saleh opnieuw. "Dan zitten we volgend jaar diep in de problemen."

Jeff Sybesma, oud-docent staats- en bestuursrecht aan de Universiteit van de Nederlandse Antillen, besprak het hoger bestuurlijk toezicht op de Antillen en Aruba. Volgens Sybesma vallen door de staatkundige vernieuwing oude toezichtmechanismen (van het land Nederlandse Antillen) weg en komen daar nieuwe voor in de plaats. Curaçao en Sint Maarten krijgen zonder die tussenlaag rechtstreeks Koninkrijkstoezicht, in de praktijk is dat Nederland. "Zal dat werken?"

College financieel toezicht
Iets nuancerend voegt Sybesma eraan toe dat het toezichtsysteem niet eenzijdig wordt opgelegd. Het wordt in gezamenlijke besluitvorming bepaald. Het College financieel toezicht, bijvoorbeeld, lijkt goed te werken. "Vanwege dat ze er zijn, gebeuren er dingen zoals ze moeten gebeuren." Hij is benieuwd hoe daar over een paar jaar over wordt gedacht.

Verder vindt hij dat de BES-eilanden een veel strenger toezicht hebben met een Rijksvertegenwoordiger (commissaris Henk Kamp, red). Daarover zijn de eerste spanningen al ontstaan. "Als het niet gezamenlijk is afgesproken, heb je kans dat het mislukt." De naam 'Rijksvertegenwoordiger' vindt Sybesma ook slecht gekozen, omdat Kamp alleen vertegenwoordiger van Nederland is en niet voor Curaçao, Sint Maarten en Aruba werkt. 'Vertegenwoordiger van de Koningin' zou een betere benaming zijn, aldus Sybesma. Overigens wordt Kamp meestal aangeduid als Commissaris voor de BES-eilanden.

• Lees meer over de Statenverkiezingen van 22 januari.

Luister naar achtereenvolgens Jaime Saleh en Jeff Sybesma in gesprek met Scarlet Windster.