De brandbrief die twee Bonairianen hebben gestuurd over een dengue-epidemie op Bonaire aan de Nederlandse overheid geeft volgens epidemioloog Izzy Gerstenbluth geen reëel beeld van de werkelijkheid en lijkt zelfs op belangenverstrengeling.

In hun brief uiten Louis Wierda en Martin Ramaker hun vrees voor een ernstigere dengue-epidemie op Bonaire dan vorig jaar en eisen ze ingrijpen van de Nederlandse regering. Hun uitspraken baseren ze op onder meer een onderzoek van Soper Strategies. Dit is een Nederlands bedrijf dat claimt de methode te hebben uitgevonden om de dengue-mug uit te roeien. Kosten: een slordige 13,3 miljoen.

Soper Strategies (Prof. Bart Knols): Dat wij als bedrijf actief zijn op Bonaire heeft niets te maken met belangenverstrengeling. Ons eerste bezoek in Oktober 2011 was op uitnodiging van de DGH, het tweede bezoek (December 2011) op uitnodiging van de werkgroep ‘Bonaire Dengue Vrij’, waarbij overleg met alle bestuurlijke lagen en belanghebbende partijen heeft plaatsgevonden. Dit als onderdeel van een haalbaarheidstudie waarin wij gezamenlijk bekijken of duurzame eliminatie van dengue op Bonaire mogelijk is. Het rapport dat daaruit voorkomt zal eind februari worden aangeboden aan lokaal bestuur en het Ministerie van VWS in Den Haag. Er is nog geen kostenraming voor deze operatie berekend tot op heden en het getal van 13,3 miljoen klopt dus niet. Overigens hebben wij als bedrijf geen nieuwe methode uitgevonden – wij baseren onze aanpak volledig op die waarmee in het verleden enorme successen zijn geboekt, en vullen die aan met alle moderne technologieën en groene bestrijdingsmiddelen die we tegenwoordig tot onze beschikking hebben (lees daarover meer op onze website: www.soperstrategies.com).

Overdreven
Gerstenbluth weet zeker dat er in 2011 minder denguegevallen zijn geregistreerd op Bonaire dan in 2010. “In de eerste helft van december van 2011 waren er drie bevestigde gevallen, in november waren dat er vijf. In vergelijking met januari 2011, waarin de naweeën van december 2010 zaten, is dat zeer laag, want toen werden er 157 bevestigde gevallen geregistreerd”, aldus Gerstenbluth.

Verder stelt Gerstenbluth vraagtekens bij de meetperiode die Ramaker en Wierda in hun brief gebruiken. “Zij meten van augustus 2010 tot en met augustus 2011, maar een jaar is volgens mij van januari tot eind december. Het lijkt erop dat ze expres de heftige maanden van 2010 bij hun situatieschets betrekken, want zonder die pieken blijft er weinig van hun noodoproep over.”

Ramaker weerspreekt dit. Hij legt uit juist deze periode te hebben gebruikt omdat de Pan American Health Organization (PAHO) in die periode onderzoek heeft gedaan naar de situatie op Bonaire. “Bovendien is dat ook de periode waarin veel regen valt”, aldus Ramaker.

Soper Strategies: De meetperiode augustus 2010 – augustus 2011 heeft niets te maken met epidemiologie. Het is enkel de tijdsperiode waarover de PAHO cijfers heeft en die beschreven staan in een rapport na aanleiding van een PAHO bezoek aan Bonaire in September 2011. De noodoproep die Wierda en Ramaker hebben aangeboden in Den Haag is in onze optiek gerechtvaardigd. Ons veldbezoek heeft enorm hoge aantallen broedplaatsen opgeleverd, en de ingrediënten voor escalatie van het probleem zijn zeker aanwezig. Overigens draait het niet om meer of minder gevallen. Het draait om de dreiging. Voor de lokale bevolking maar zeker ook voor de toeristensector. Negatieve pers kan zeer ernstige gevolgen hebben voor het aantal bezoekers van Bonaire, en daarmee de belangrijkste bron van inkomsten (80% van het BNP) voor het eiland ondermijnen. Vier van de vijf Bonairianen zijn werkzaam in de sector en voor levensonderhoud afhankelijk van bezoekers. Dat dengue economieën kan verlammen is duidelijk: Kijk naar de gevolgen op Puerto Rico (31 doden in 2010), de Malediven (11 doden binnen 1 week in juli 2011), enz.

Drie onderzoeken
Uit het onderzoek van PAHO kwam naar voren dat het slecht is gesteld met de Dienst Gezondheidszorg en Hygiëne op Bonaire. Volgens het PAHO-rapport is er sprake van onderbezetting en ontbreekt het er aan kennis en training op het gebied van denguebestrijding. Verder werd vastgesteld dat in de periode van augustus 2010 tot augustus 2011 668 mensen besmet zijn geraakt met het denguevirus.
Naar aanleiding van de resultaten van het PAHO werd er ook een onderzoek ingesteld door het Rijksinstituut voor Gezondheid en Milieu (RIVM). Wat daaruit is gekomen is nog onbekend.

In de tussentijd besloot de projectgroep ‘Bonaire Dengue vrij’ eveneens een onderzoek in te stellen. Daarvoor trokken ze het Nederlandse bestrijdingsbedrijf Soper Strategies aan, op kosten van MCB Bank Bonaire.

“Het onderzoek, onder leiding van onderzoeker Bart Knols, is ter voorbereiding van het eliminatieplan van de denguemug. De eerste bevindingen bevestigen ons vermoeden dat het risico op een nieuwe epidemie zeer groot is”, aldus Ramaker en Wierda in hun brief aan minister Schippers van Volksgezondheid.

Soper Strategies: Wij zijn geen partij die onderzoek doet, maar op basis van samenwerking met lokale partijen bekijkt in hoeverre duurzame eliminatie van dengue daadwerkelijk mogelijk is. Dengue eliminatie vergt een intersectorale aanpak die niet slechts het bestrijden van broedplaatsen inhoudt, maar ook afvalverwerking, publieke voorlichting, juridische aspecten, en gezondheidszorg omvat. Datgene wat de PAHO adviseert omarmen wij, maar we gaan een stap verder door eliminatie als doel te stellen, en niet slechts een reductie die ongetwijfeld van tijdelijke aard zal zijn. Wij zijn verheugd dat we er in Aruba in geslaagd zijn deze visie helder te verwoorden en een goede samenwerking met het Ministerie van Volksgezondheid en Sport op te zetten.

Manipulatie
Dat vindt Gerstenbluth opvallend: “Dat nou net de partij, die een plan van 13,3 miljoen neerlegt om de denguemug te bestrijden, tot de conclusie komt dat de kans op een dengue-epidemie heel groot is.” Volgens Gerstenbluth is het onmogelijk om het virus uit te roeien door de mug te elimineren.

Soper Strategies: Wij betreuren het dat Dr. Gerstenbluth denkt dat de operatie op Bonaire 13,3 miljoen gaat kosten nog voordat wij een kostenraming hebben gemaakt. Wellicht refereert hij naar 13,8 miljoen Afl. die de operatie op Aruba zal kosten. Overigens zijn dat geen ‘slordige’ 13,8 miljoen zoals hierboven gesuggereerd, maar de kosten die een zeer gedetailleerde analyse van een daadwerkelijke eliminatie heeft opgeleverd. Daarnaast heeft de DVG op Aruba berekend dat de jaarlijkse directe en indirecte kosten van dengue momenteel 8 miljoen Afl. zijn en kunnen oplopen tot 12 miljoen in 2014 als er niet drastisch wordt ingegrepen. Deze cijfers spreken voor zich.

Dat Dr. Gerstenbluth claimt dat het onmogelijk is om dengue uit te roeien door de mug te elimineren is wellicht opmerkelijker. Een epidemioloog van zijn statuur zou moeten weten dat dengue tussen 1947 en 1962 werd uitgeroeid in een gebied van 8,5 miljoen km2 van centraal en zuid Amerika door het uitroeien van de mug. Ook werd de mug tot twee maal toe uitgeroeid in Aruba (1953 en 1978) en is ook Bonaire schoongeveegd in de jaren zeventig. Juist eilanden zijn bijzonder geschikt voor het uitroeien van de mug, en tegenwoordig hebben we goede bemonsteringsmethoden om herintroductie te voorkomen en daarmee duurzaam te elimineren. Dat Dr. Gerstenbluth deze uitvoerig gedocumenteerde historische successen niet kent is dus merkwaardig, en ik verwijs naar Fig. 1 in een online artikel van Prof. Duane Gubler (http://cmr.asm.org/content/11/3/480.full), die overigens onze aanpak volledig onderschrijft en lid is van onze External Advisory Board. Beschuldigt Dr. Gerstenbluth ook deze mondiaal erkende dengue expert van ‘manipulatie’ en ‘belangenverstrengeling’ omdat hij met Soper Strategies samenwerkt om duurzame oplossingen voor het dengue probleem te initiëren?

"Knols, die claimt dit te kunnen, is zich er ook wel van bewust dat het een onbegonnen zaak is. Daarom geeft hij ook geen garanties. Hij geeft zelf toe dat het ooit is geprobeerd met de gele koorts, maar dat is mislukt. Die ziekte komt niet meer grootschalig voor. Dat komt niet doordat de mug die dat overdraagt is uitgeroeid, maar doordat er een vaccin bestaat tegen deze ziekte", aldus Gerstenbluth.

Ramaker zegt wel alle vertrouwen te hebben in de methode van Soper Strategies. “Wij geloven in het verhaal van Soper Strategies. Ze hebben een goede methode en wij hebben er wel oren naar.”
Ondanks de onenigheid over Soper Strategies zijn Gerstenbluth en Ramaker het over een ding wel eens: het aantal broedplaatsen voor denguemuggen moet zo snel mogelijk worden geëlimineerd om de kans op de ziekte te verkleinen.

Soper Strategies: Eliminatie van dengue op eilanden is geen onbegonnen zaak en is simpelweg in het verleden al succesvol toegepast (Aruba, Bonaire). Wij claimen dus niets, maar beroepen ons op het feit dat men in het verleden wel in staat was de ziekte uit te roeien door de mug te elimineren, maar dat de richtlijnen voor bestrijding op dit moment lang niet afdoende zijn om opnieuw zulke successen te boeken. Aangezien wij transparant en eerlijk tegenover lokale overheden op Aruba en Bonaire functioneren geven wij geen garanties. Dat kan bij een project voor het aanleggen van een weg of een gebouw, maar niet bij de strijd tegen een biologisch systeem dat verweven is in een complex van sociale en ecologische factoren. Wat wij wel nastreven is maximalisatie van het succes op eliminatie – door de strategieën uit het verleden nieuw leven in te blazen, en door het inzetten van moderne technologieën die de slaagkans vergroot. Het kon toen, dus moet het bij het aanwenden van voldoende hulpmiddelen, goede logistiek, en daadkrachtig management opnieuw kunnen lukken. Zoals Soper zelf aangaf ‘There is no such thing as partial success in mosquito elimination. It is either glorious success or dismal failure’. Is het tijd voor ‘glorious success’, of blijven we dit probleem bagatelliseren en partijen die daadkracht tonen en serieus aan de slag willen als manipulatief wegzetten?