“De ontmanteling van de Nederlandse Antillen heeft de onderlinge verbondenheid van onze eilanden verstoord. Ieder eiland is op zichzelf teruggeworpen, men is helaas teveel met zichzelf bezig.” Dat zegt Gerald Berkel, gezaghebber op het Sint Eustatius. Zijn collega op Saba, Jonathan Johnson kan zich daarin wel vinden. “Onze bevolking moet de ruimte krijgen om te beseffen wat de nieuwe status binnen het Nederlandse staatsbestel eigenlijk betekent in het alledaagse leven.”

De gouverneur van het land Sint Maarten, Eugene Holiday, karakteriseert één jaar autonomie binnen het Koninkrijk als een jaar waarin de pijn van de opbouw zichtbaar is, vooral door de beperkte financiële armslag van het nieuwe land.

Beide gezaghebbers en de gouverneur kijken een jaar na dato terug op de nieuwe staatkundige status van hun eiland. De twee Bovenwindse eilanden zijn sinds 10-10-’10 een bijzonder gemeente binnen het Nederlandse staatsbestel. Sint Maarten kreeg de autonome status binnen het Koninkrijk.

Teleurstelling
Volgens Johnson is er veel gebeurd op Saba in een jaar tijd, maar ‘er is nog veel meer te doen’. De verwachtingen waren hooggespannen een jaar geleden en sommige mensen zijn teleurgesteld. “De nieuwe status heeft nog niet gebracht wat gehoopt was,” aldus de gezaghebber.

In het bijzonder op het gebied van de belastingheffing, de gezondheidszorg en het onderwijs is er veel onvrede op de twee eilanden. Berkel van Sint Eustatius wil de mensen op het hart drukken geduld te hebben: “Dit jaar is een typisch overgangsjaar voor ons eiland.”

Nederlandse taal
De regering van Sint Maarten focust dit jaar vooral op het proces van ‘nationbuilding’, de opbouw van een nieuw land. Holiday vindt dat zijn eiland zich harder moet inzetten om de Nederlandse taal te behouden op het eiland. “De taal is belangrijk in regeringskringen en binnen ons juridisch systeem.  Het verdwijnen van het Nederlands plaatst Sint Maarten op achterstand in het Koninkrijk”, aldus Holiday.

Op Sint Eustatius is juist een heftige discussie los gebarsten over de plaats van de Nederlandse taal binnen het onderwijs. Bestuurders van het eiland hebben gekozen voor het Nederlands als instructietaal in het voortgezet onderwijs, maar voor veel leerlingen is die taal ‘wereldvreemd’.  Berkel stelt dat de keuze voor Nederlands een logische is, gezien het feit dat de meeste leerlingen hun vervolgonderwijs in Nederland zullen krijgen. Meer dan voorheen.

De Sabaanse bestuurders hebben juist gekozen door te gaan met het Engels als instructietaal. Ook al gaan steeds meer Sabaanse studenten naar Nederland. Johnson legt uit dat Nederlands sinds 1986 een apart vak is dat iedereen verplicht moet volgen. “De culturele aanpassingsproblemen in Nederland zijn een grotere uitdaging dan de taal.”

Belastingheffing
De economische impact van de nieuwe status op de eilanden is groot gebleken na een jaar. Saba en Sint Eustatius moeten wennen aan de dollar en de hoge prijzen en inflatie. Het nieuwe belastingsysteem is volgens Berkel de grootste boosdoener wanneer het aankomt op de hoge kosten van levensonderhoud op Sint Eustatius.

Ook gezaghebber Johnson op Saba ziet dit als groot probleem. “Belangrijk is dat er wederzijds begrip moet zijn voor de problemen die we moeten oplossen. Dat begrip is er nog niet altijd”, aldus Johnson.

Gezondheidszorg
Zowel Saba als Sint Eustatius worstelen met de nieuwe regels voor medische uitzendingen. Vroegere opties om patiënten door te sturen naar Sint Maarten, Curaçao en Colombia zijn nu niet meer mogelijk omdat de medische zorg in die locaties niet voldoen aan de Nederlandse standaarden. En dus moeten patiënten uitwijken naar het Franstalige Guadeloupe.

Berkel denkt dat de invoering van een geheel nieuw zorgsysteem onderschat is door Nederland. “Je moet niet vergeten dat Saba geïsoleerd is en afhankelijk van medische zorg buiten het eiland zelf. Veranderingen doorvoeren met dit gegeven vergt geduld van onze gemeenschap. Geduld dat er niet altijd is."

Balans
De nieuwe staatkundige status biedt voor alle eilanden uitdagingen. Volgens Holiday is de balans voor Sint Maarten na een jaar positief. Zeker op wetgevend niveau. Berkel stelt dat de balans op Sint Eustatius ook positief is, maar de bevolking moet wel tastbaar bewijs zien dat Nederland en zijn eiland oplossingen vinden voor de huidige problemen in het onderwijs en de gezondheidzorg.

En daar is Johnson het mee eens. “De nieuwe status voor Saba is het waard. Er zijn knelpunten, maar we zijn bezig om die op te lossen. Vergeleken bij de eilanden om ons heen, doen we het gewoon goed."