Deze week is het precies 40 jaar geleden dat Willemstad in brand stond. De opstand van 30 mei 1969 sloeg diepe wonden in de Curaçaose samenleving. Over de beoordeling van wat die sociale uitbarsting allemaal teweeg heeft gebracht lopen de meningen tot op de dag van vandaag uiteen. Ieder heeft z'n eigen verhaal en beleving. Dat geldt zeker voor de inmiddels 70- jarige Stanley Brown, die samen met Amador Nita en Papa Godett de leiding had over de opstand.

Een voorval dat Brown nog het meeste bijstaat van die dag is de brand bij het Tauber-warenhuis in de Breedestraat Otrobanda. En dan vooral dat hij door de menigte op de schouders werd getild en rondgedragen. Herman Tauber was een ondernemer van Pools-Joodse afkomst en al wekenlang het mikpunt geweest van Brown's propaganda. "Hij was de noemer van de kapitalistische uitbuiting, de discriminatie, het seksueel misbruik (....) omdat hij ook de grofste was."

De draaiboeken voor de opstand lagen al veel langer klaar, heeft Brown ooit gezegd. Dus dàt er een opstand zou komen was zeker, het was alleen wachten op het juiste moment. Vanaf '67 had er al een "poging tot een staatsgreep" kunnen plaatsvinden en ook in 1968 is geprobeerd aan te sluiten bij stakingen, maar de "zaken liepen niet goed in elkaar over." In mei '69 viel alles wel op z'n plaats en "toen kon het gebeuren."

Bewustwordingsproces
In die zin was 30 mei ook onvermijdelijk, beaamt Brown. Als een groep "uit emotie, uit vrijwilligheid, uit idealisme, uit ideologie" iets wil dan lukt het meestal wel. Want ze worden gestimuleerd door "de werkelijkheid, de trauma's, de onderdrukking, de seksuele uitbuiting, de discriminatie, het racisme." Allemaal elementen die via een bewustwordingsproces op een bepaald moment "draagvlak en kracht" krijgen.

Eén van de leuzen tijdens de meidagen was 'pan i respect', brood (lees: economie) en respect. Brown gelooft daar nog altijd in, omdat de geschiedenis er door wordt bepaald. Niet alleen op Curaçao, maar overal. "Het was een mooie dag voor de zwarte bevolking, een dag van bevrijding. Ik ben er heel trots op dat ik een stukje aan deze geschiedenis heb kunnen bijdragen."

Een revolutie is pas een revolutie als het "mentale en culturele" veranderingen teweeg heeft gebracht en in dat opzicht is 30 mei geslaagd, vindt Brown. Ook sociaal-economisch is hij redelijk tevreden. De economische machtsverhoudingen zijn dan wel niet wezenlijk gewijzigd, maar binnen het kapitalistisch systeem zijn ze wel "versocialiseerd." De welvaart van Curaçao is nu vier keer zo hoog als die van Trinidad en Barbados, terwijl vóór 30 mei het niveau ongeveer hetzelfde was.

Andere weg inslaan
Brown was heilig overtuigd van de socialistische revolutie, maar toch sloeg hij in de jaren '90 een andere weg in. Curaçao moest een provincie van Nederland worden en tijdens het referendum van 15 mei over de staatkundige hervormingen koos hij voor de Si-optie.

De val van de muur in 1989 was voor hem het omslagpunt. Alsof hij z'n hele leven het celibaat had nageleefd en ineens kreeg te horen dat de paus er een harem op na houdt, zo omschrijft Brown zijn gemoedstoestand in die dagen. Geleidelijk aan groeide het besef dat de zaken binnen het Koninkrijk toch wel "redelijk goed" geregeld waren en dat er een "geciviliseerd kapitalisme" was ontstaan.

Want, zegt Brown, voor mijn handelen is altijd belangrijk geweest: "het moet waarheidsgetrouw zijn, het moet rationeel zijn, en het moet de welvaart en welzijn voor mij en voor het collectief duurzaam verbeteren."

De leus van toen nu actueel
Volgens het PvdA Tweede Kamerlid John Leerdam toont de verdeelde uitslag van het referendum op 15 mei aan dat het "pan i respect" van mei '69 nog uiterst actueel is. De leider van de mei-opstand is het daar in grote lijnen mee eens. De leus van toen is nu geactualiseerd. En dat is mede mogelijk omdat Nederland hier een zeer grote steek heeft laten vallen door nog steeds geen volmondig excuus aan te bieden voor het slavernijverleden.

"Beatrix moet gewoon met Balkenende hand-in-hand in een dramatisch moment over heel het Koninkrijk verspreid excuses vragen voor het verleden. Maar wat doet Nederland? Hier heb je geld, hier heb je geld, hier heb je geld. Maar het respect ontbreekt." De trauma's zijn er en zolang die z'n "genoegdoening" niet krijgt, kan iedere 'volksmenner' daar misbruik van maken, aldus Brown.

Vrees voor herhaling
Als de sociale en politieke spanningen op Curaçao oplopen, neemt ook de vrees voor een herhaling van 30 mei weer toe. Ook aan de vooravond van het referendum op 15 mei was dat het geval. Jarenlang heeft Brown gezegd zo'n herhaling niet reëel te achten, maar daar denkt hij inmiddels anders over.

Vooral omdat er rond Pueblo Soberano-leider Helmin Wiels een groep is ontstaan "die het wìl." En die ook andere politieke groeperingen als de MAN en de NPA weet aan te trekken, (inter-) netwerken weet op te bouwen, etc. "Want ze willen samen onafhankelijkheid."

Zelf gelooft Brown niet meer in de "kapitalistische onafhankelijkheid". Wij zijn één van de rijkste landen in het Caribisch gebied en dat hebben we te danken aan "die pijpleiding naar Nederland, naar Europa."