De gevolgen van de komende wijzigingen in het Statuut zijn moeilijk te overzien, zelfs voor de Tweede-Kamerleden van de commissie Nederlands Antilliaanse en Arubaanse Zaken. Daarom nodigden zij op 31 maart een aantal staatsrechtdeskundigen uit om alles nog eens op een rijtje te zetten. Hieronder een overzicht van wat er zoal besproken is:

Uit het Koninkrijk?
Eilanden die na de ontmanteling alsnog besluiten uit het Koninkrijk te willen stappen, kunnen dat in principe doen. De eilanden hebben het recht om over hun eigen lot te beschikken, aldus de aanwezige experts.

Maar heel eenvoudig is het niet, omdat de eilanden tot nu toe juist te kennen hebben gegeven om onderdeel te blijven van het Koninkrijk. “Het is lastig voor bijvoorbeeld Bonaire om eenzijdig eruit te stappen als in het Slotakkoord en een referendum juist is afgesproken onderdeel van het Koninkrijk te blijven”, aldus staatsrechtdeskundige Lodewijk Rogier.

Nederland heeft overigens geen optie om uit het Koninkrijk te stappen, waar PVV-Kamerlid Hero Brinkman stiekem op hoopte. Als Nederland uit het Koninkrijk wil moeten alle eilanden daarmee akkoord gaan.

Als bepaalde eilanden, zoals bijvoorbeeld Sint Maarten en/of Curaçao, op 10-10-’10 (de voorgenomen ontmantelingsdatum) nog niet klaar zijn voor de landstatus, is het mogelijk om het Land Nederlandse Antillen langzaam leeg te laten lopen. In theorie is het juridisch mogelijk dat de Nederlandse Antillen over een tijdje uit nog maar één eiland bestaan.

BES-eilanden
De Nederlandse Grondwet kan ook van toepassing zijn op de BES-eilanden als die openbare lichamen van Nederland worden. De deskundigen menen dat in principe de Nederlandse Grondwet van toepassing zal zijn, tenzij er expliciete uitzonderingen komen voor bepaalde terreinen, zoals bijvoorbeeld de hoogte van de onderstand.

Die uitzonderingen moeten dan wel per onderwerp genoemd worden in de wet, zoals Frankrijk dat heeft gedaan voor de koloniën. Zolang dat niet gebeurt kunnen de BES-eilanden, volgens staatsrechtexpert Gerhard Hoogers, eventueel aandringen op gelijke behandeling met Nederlandse gemeentes en het volgen van de Grondwet.

Grondwet wijzigen
De aanstaande wijziging van het Statuut werd kritisch besproken. De wetswijzigingen die voor de ontmanteling van de Nederlandse Antillen moeten zorgen zijn te fundamenteel voor een Statuutwijziging of een gewone wet. De veranderingen vereisen eigenlijk een wijziging van de Grondwet. Dat vindt staatsrechtdeskundige Rogier.

Maar een Grondwetswijziging kan niet op korte termijn worden doorgevoerd, omdat dit een zeer ingewikkeld en langdurig proces is. Daarom is besloten voor een constructie waarbij het Statuut in fases wordt aangepast en pas later de Grondwet. Een begrijpelijk compromis, zeggen deskundigen Joop van den Berg en Hoogers. Het is volgens hen wel van belang om dit zo snel mogelijk te doen.