Het Koninkrijk der Nederlanden heeft alleen toekomst als alle Antilliaanse eilanden én Nederland daar het belang van zien en de onderlinge relatie gelijkwaardig is. “Het staatkundig verband moet geen verplichting zijn, de liefde moet van twee kanten komen.” Dat zei minister Piet Hein Donner van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties tijdens een bijeenkomst van de Vereniging Antilliaans Netwerk op 20 mei.

Donner ziet de staatkundige verhoudingen niet als doel op zich. Zowel de zes eilanden als Nederland moeten zichzelf afvragen waaróm zij deel uit willen maken van een staatkundig verband. Het Koninkrijk kan - volgens de minister - alleen blijven bestaan als alle betrokkenen de waarde ervan blijven inzien. De Caribische eilanden hebben hier al veel over gesproken in aanloop naar 10-10-’10. Nu is Nederland aan de beurt om na te denken over de betekenis van het Koninkrijk.

‘Wederzijds belangen en wederkerigheid’ zijn volgens Donner belangrijk voor het voortbestaan van het Koninkrijk: “De toekomst ligt niet bij één land, maar bij alle landen gezamenlijk. Als er voortdurend de dreiging is dat een van de partijen opstapt, is dat geen duurzame basis.” Er zijn volgens hem drie mogelijke opties:
* de huidige situatie blijft bestaan, waarbij de band tussen de eilanden en Nederland vooral juridisch is. Donner: “Maar dat leidt ertoe dat Nederland als een politieagent optreedt en het koninkrijksverband een veredelde gevangenis is.”
* een basis vinden van gemeenschappelijke belangen en van eigen belangen die door samenwerking versterkt worden. Donner: “Dan kun je met elkaar over de toekomst praten.”
* per gebied kijken naar individuele belangen waarbij de samenwerking versterkend werkt. Donner: “Dat hoeft niet voor elk eiland op hetzelfde moment.”

Economisch belang
Bonaire, Sint Eustatius en Saba zijn volgens Donner van groot belang voor Nederland in economische en strategisch opzicht nu ze openbare lichamen van Nederland zijn. “Nederland heeft via de eilanden een direct belang in de Caribische regio. De eilanden zouden een etalage moeten zijn voor het bedrijfsleven, voor Nederlandse en Europese producten voor de Zuid-Amerikaanse markt. Omgekeerd kunnen de eilanden ook als etalage fungeren voor Zuid-Amerikaanse producten voor de Nederlandse markt.”

Ook op het gebied van het ontwikkelen van duurzame energie-mogelijkheden en de bestrijding van internationale (drugs)criminaliteit ziet Donner kansen in samenwerking tussen de eilanden, Nederland en de regio. “Alle elementen zijn er, maar moeten nu gerealiseerd worden.”

Vrij personen- en goederen verkeer
Een belangrijke stap voor economische ontwikkeling is voor Donner dat vrij verkeer van personen en goederen tussen de eilanden onderling en Nederland mogelijk wordt: “Hiervoor moet er bij alle partijen wel de politieke inzet en wil zijn, en moet er sprake zijn van deugdelijk bestuur.” Ook vindt hij het belangrijk dat de rechtssystemen van de eilanden en Nederland niet te ver uit elkaar lopen. “Op 10-10-’10 zijn er eigenlijk grenzen bijgekomen.”

Bij alle ontwikkelingen moet elk eiland voor zich bekijken hoe het de toekomstige relaties ziet, aldus Donner. Ook de openbare lichamen van Nederland afzonderlijk:“De term BES-eilanden suggereert een eenheid die er niet is. Daar moet geen bestuurlijke band omheen, want dat wordt dan het object om je tegen af te zetten.”

Edwin Abath, gevolmachtigd minister van Aruba, zegt dat zijn eiland openstaat voor strategisch partnerschap. Mathias Voges, gevolmachtigd minister van Sint Maarten, ziet ook economische voordelen in de strategische ligging van zijn eiland. Alleen Curaçao, vertegenwoordigd door plaatsvervangend gevolmachtigd minister Humphrey Senior, lijkt toch de optie voor volledige onafhankelijkheid in de toekomst niet uit te sluiten. Donner waarschuwt dat bij die optie de kans groot is dat ‘de banden snel verwateren’: “Want dan blijft alleen de historische band over.”